Ngành điện đối mặt áp lực kép
Mới chớm hè, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cho biết nhu cầu tiêu thụ điện liên tục lập kỷ lục.
Cụ thể, ngày 31/3, sản lượng điện tiêu thụ đạt gần 1,005 tỷ kWh. Theo Phó Tổng giám đốc NSMO Nguyễn Quốc Trung, dấu hiệu này cho thấy phụ tải đang tăng rất mạnh.
Từ ngày 6-10/4, mức tiêu thụ điện liên tục duy trì trên 1 tỷ kWh/ngày, sớm hơn khoảng một tháng so với năm 2025. Đáng chú ý, phụ tải điện toàn quốc ngày 8/4 vọt lên 1,092 tỷ kWh, lập kỷ lục mới kể từ đầu năm nay.
Theo dự báo, năm 2026 có thể trở thành năm thứ 12 liên tiếp nằm trong nhóm nóng kỷ lục. Cùng với đó, nguy cơ xuất hiện các đợt nắng nóng cực đoan trong mùa hè sẽ tiếp tục gia tăng dưới tác động của biến đổi khí hậu.
Ông Trung chỉ rõ, nếu nắng nóng chỉ kéo dài 1-2 ngày, mức tăng của phụ tải chưa quá lớn. Nhưng khi nắng nóng duy trì liên tiếp 4-5 ngày, chỉ cần nhiệt độ môi trường tăng thêm, trong điều kiện hệ thống thiết bị sử dụng điện không thay đổi, nhu cầu điện có thể tăng khoảng 800-1.000 MW/ngày.
Nếu nền nhiệt cao đó kéo dài thêm 3-4 ngày nữa, mức tăng phụ tải cộng dồn thậm chí có thể lên tới 3.000-4.000 MW.
Với vai trò là đơn vị điều hành, ông Trung nhận định ngành điện đang gặp áp lực từ nhu cầu phụ tải và thách thức đến từ nguồn cung. Bởi, những ngày gần đây, sản lượng từ thủy điện thường chỉ khoảng 70 triệu kWh/ngày - con số khá thấp nếu đặt cạnh nhu cầu sử dụng điện của toàn bộ nền kinh tế. Trong khi, nhiệt điện than và điện khí đều chịu tác động từ khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
Ông Trần Hữu Thanh, Phó Giám đốc Công ty Nhiệt điện Phú Mỹ, thừa nhận, năm 2026 đang đặt các nhà máy điện khí vào một bối cảnh khó khăn khi nguồn khí trong nước suy giảm, kéo theo áp lực chung lên toàn hệ thống.
Theo ông, nhu cầu sử dụng khí của Nhiệt điện Phú Mỹ hiện vào khoảng 10-11 triệu m3/ngày. Trong khi, nguồn khí nội địa tại một số khu vực đang có dấu hiệu suy giảm, buộc các nhà máy phải tính đến phương án bổ sung LNG. Nhưng đi kèm với đó là chi phí cao hơn và phụ thuộc trực tiếp vào biến động thị trường năng lượng toàn cầu.
“Chúng tôi vẫn đang ưu tiên sử dụng khí nội địa vì nguồn cung ổn định và giá ít biến động”, ông nói. Đây cũng là yếu tố giúp nhà máy chủ động trong kế hoạch sản xuất. Song, lượng LNG được đưa vào nhiều hơn khiến chi phí phát điện sẽ tăng lên đáng kể.
Ông Nguyễn Hữu Khánh Ngọc, Giám đốc Công ty Thủy điện Trị An, cũng cho biết, mùa khô năm 2026 đang bước vào giai đoạn khó khăn hơn so với thông lệ, khi các dấu hiệu El Nino xuất hiện ngay từ đầu năm. Theo đó, bài toán đặt ra với Thủy điện Trị An không còn là tối đa hóa sản lượng điện, mà phải cân đối hài hòa giữa phát điện và tích trữ nước.
“Hồ Trị An hiện không chỉ phát điện mà còn cung cấp nước cho khu vực TPHCM và vùng Đông Nam Bộ. Thế nên, mỗi quyết định xả nước đều phải tính toán kỹ lưỡng. Nếu phát điện nhiều quá sẽ thiếu nước cho hạ du và cho mùa sau, còn giữ nước thì hệ thống lại thiếu công suất vào giờ cao điểm”, ông Ngọc chia sẻ.
Linh hoạt các kịch bản để đảm bảo cung ứng điện
Để ứng phó với El Nino, ông Ngọc cho hay Nhà máy Thủy điện Trị An đã chủ động tích nước sớm từ cuối năm 2025, đồng thời chuyển sang phương thức vận hành linh hoạt. Thay vì phát điện đều theo sản lượng kế hoạch, Trị An ưu tiên huy động vào các khung giờ cao điểm khi hệ thống điện cần, còn lại giữ nước để đảm bảo cân đối dài hạn.
Dù vậy, các tổ máy luôn trong trạng thái sẵn sàng với khả năng đáp ứng công suất nhanh, chỉ khoảng 30 giây có thể tăng tải, góp phần ổn định tần số hệ thống. Đây là yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng và có tính biến động cao.
Tương tự, Nhiệt điện Phú Mỹ đã làm việc sớm với các đơn vị cung cấp khí để xây dựng phương án cấp nhiên liệu ổn định cho mùa cao điểm. Các kịch bản linh hoạt giữa khí nội địa và LNG cũng được chuẩn bị nhằm hạn chế rủi ro gián đoạn nguồn cung; rà soát các hợp đồng dịch vụ kỹ thuật, vật tư dự phòng để tránh phát sinh gián đoạn ngoài kế hoạch trong giai đoạn phụ tải cao.
Theo ông Trần Hữu Thanh, Nhiệt điện Phú Mỹ đã đàm phán thành công để một nguồn khí được nâng từ 1,4 tỷ m3 lên 3 tỷ m3. Với LNG, nguồn cung từ PV Gas dự kiến tăng lên khoảng 9,5 tỷ m3 và tháng 5 sẽ bổ sung thêm nguồn từ Hải Linh.
Trong bối cảnh chi phí nhiên liệu biến động và phụ tải dự báo tăng mạnh, đại diện Tổng công ty Phát điện 3 (EVNGENCO3) cho biết, đơn vị này đã xây dựng các kịch bản vận hành theo nhiều tình huống khác nhau, trong đó ưu tiên cao nhất là duy trì độ khả dụng của các tổ máy.
“Cùng với công suất, chúng tôi xác định mùa khô năm nay là bài toán tổng thể về nhiên liệu và vận hành”, vị đại diện này nói. Do đó, EVNGENCO3 đã làm việc sớm với các đơn vị cung cấp để đảm bảo nguồn than, khí, đồng thời duy trì công suất ổn định và hạn chế sự cố để cung ứng điện cho hệ thống.
EVNGENCO3 cũng tối ưu hóa sự phối hợp giữa các loại hình nguồn điện, bao gồm nhiệt điện than, điện khí và thủy điện, nhằm nâng cao hiệu quả vận hành theo từng thời điểm.
Về phương án cung ứng điện năm 2026, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, thông tin, Bộ Công Thương đã xây dựng 3 kịch bản cụ thể. Theo dự báo, mức tăng của toàn hệ thống trong 6 tháng đầu năm nay ước đạt 8,5%, bám sát kịch bản cơ sở.
Tuy nhiên, chúng ta vẫn phải chuẩn bị các phương án dự phòng để ứng phó với những biến động bất thường của nhu cầu phụ tải, nhất là trong bối cảnh thời tiết diễn biến khó lường. Ông nhấn mạnh, bên cạnh công tác điều hành, cần sự chung tay của người dân và doanh nghiệp trong tiết kiệm điện.
