Trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập ngày càng khốc liệt, ông Nguyễn Đăng Sinh - Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP), cho rằng thực thi quyền sở hữu trí tuệ không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách để bảo vệ doanh nghiệp, người tiêu dùng và uy tín hàng Việt.
Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Đăng Sinh đã có cuộc trao đổi với PV VietNamNet.
‘Còn sính hàng hiệu giá rẻ, còn đất sống cho hàng giả’
- Theo ông, những lĩnh vực nào đang bị xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nghiêm trọng nhất hiện nay, gây ảnh hưởng lớn tới doanh nghiệp, nhà đầu tư và hình ảnh hàng Việt?
Ông Nguyễn Đăng Sinh: Thực trạng xâm phạm sở hữu trí tuệ tập trung chủ yếu vào những ngành hàng có sức tiêu thụ lớn và các thương hiệu đã khẳng định được vị thế trên thị trường. Hàng giả xuất hiện từ thời trang, mỹ phẩm đến các lĩnh vực đòi hỏi khắt khe về tiêu chuẩn như vật liệu xây dựng hay phụ tùng xe máy...
Những vi phạm không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp đến an toàn công trình và sức khỏe người tiêu dùng. Nguy hiểm hơn, vấn nạn này đã len lỏi vào cả nhóm thực phẩm, nông sản và hàng OCOP, làm xói mòn niềm tin vào chuỗi cung ứng đặc sản vùng miền của Việt Nam.
Để qua mặt các cơ quan chức năng, các đối tượng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chuyển sang những thủ đoạn hết sức tinh vi và có tổ chức. Đáng chú ý nhất là phương thức nhập khẩu hàng không nhãn mác, sau đó mới gia công dán tem giả tại các kho nội địa theo nhu cầu thị trường.
Những hành vi này ảnh hưởng tới môi trường kinh doanh và tiến trình hội nhập của quốc gia. Việc Hoa Kỳ tiếp tục đưa Việt Nam vào Danh sách theo dõi ưu tiên về sở hữu trí tuệ là một hồi chuông cảnh báo.
- Tại sao dù có nhiều biện pháp xử lý, tình trạng xâm phạm sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, thưa ông?
Hiện công tác kiểm tra, xử lý của các lực lượng chức năng vẫn mang tính thời điểm. Chúng ta thường làm theo đợt, theo các chiến dịch cao điểm như dịp lễ, Tết. Điều này tạo ra tâm lý đối phó. Nếu việc kiểm soát không được duy trì thường xuyên thì không thể tạo ra áp lực đủ lớn để thay đổi hành vi của đối tượng vi phạm.
Thực tế, một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng Việt Nam vẫn có tâm lý sính hàng hiệu nhưng thích giá rẻ. Họ sẵn sàng mua một chiếc áo nhái thương hiệu quốc tế giá chỉ vài chục nghìn thay vì bỏ ra vài triệu đồng để mua hàng thật. Khi vẫn còn cầu, chắc chắn sẽ còn cung.
Bên cạnh đó là nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp. Có một nghịch lý là khi phát hiện hàng giả, chính doanh nghiệp bị hại đôi khi lại đứng ra... "xin" cho cơ sở vi phạm vì mối quan hệ người nhà hoặc đối tác lâu năm. Sự thiếu quyết liệt trong việc bảo vệ quyền lợi của chính mình vô hình trung đã tiếp tay cho các hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ tiếp tục tồn tại và phát triển.
- Thủ tướng Chính phủ vừa có Công điện yêu cầu quyết liệt đấu tranh với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ông kỳ vọng chỉ đạo này sẽ tạo ra chuyển biến ra sao?
Chỉ đạo quyết liệt từ Công điện của Thủ tướng được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt căn bản, chuyển đổi tư duy thực thi từ các chiến dịch ngắn hạn sang cơ chế giám sát liên tục và minh bạch hơn trong đấu tranh với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Đặc biệt, với sự hỗ trợ của Luật Thương mại điện tử mới và các giải pháp số hóa như định danh mã số, truy xuất QR Code, cuộc chiến chống hàng giả sẽ có thêm vũ khí sắc bén để dọn dẹp các sai phạm trên không gian mạng và ngăn chặn các thủ đoạn tinh vi như nhập hàng "trống" hay giả mạo kiểu dáng.
Việc thực thi luật pháp nghiêm minh và không có ngoại lệ không chỉ giúp bảo vệ "nội lực" của doanh nghiệp Việt mà còn là thông điệp mạnh mẽ khẳng định môi trường đầu tư an toàn, giúp Việt Nam nâng cao vị thế và uy tín thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế.
Đã đến lúc thay đổi cách thực thi
- Theo ông cần có những giải pháp trọng tâm nào để nâng cao hiệu quả chống hàng giả, hàng nhái trong thời gian tới?
Thay vì các đợt ra quân mang tính phong trào, cần thiết lập cơ chế giám sát 24/7 tại các địa bàn trọng điểm như Ninh Hiệp hay La Phù. Song song đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, liên thông thông tin giữa lực lượng hải quan, quản lý thị trường và công an để truy vết hàng hóa xuyên suốt từ biên giới đến khi lưu thông.
Ngoài ra, cần quy trách nhiệm người đứng đầu. Lãnh đạo các cơ quan và chính quyền địa phương phải chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để sai phạm kéo dài trên địa bàn.
Hơn nữa, để đầu tư cho công tác kiểm định và giám sát tại cơ sở, cần có cơ chế tài chính đặc thù để chi trả phí giám định, bởi chi phí kiểm định một mẫu hàng có thể lên tới gần 10 triệu đồng, vượt quá khả năng chi trả của ngân sách địa phương hiện tại.
Ứng dụng công nghệ số: Luật Thương mại điện tử mới có hiệu lực từ 1/7/2026, trong đó quy định rõ trách nhiệm của chủ sàn và người livestream bán hàng. Bên cạnh đó, cơ quan kiểm soát phải ứng dụng mạnh mẽ AI và công nghệ số để truy vết. Doanh nghiệp cũng phải tự cứu mình bằng cách đăng ký sở hữu trí tuệ và sử dụng các giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng QR Code.
Giải pháp bền vững là hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề cho người dân tại các địa bàn có nguy cơ cao như một số làng nghề, chợ đầu mối... Chính quyền cần hỗ trợ hộ sản xuất đăng ký nhãn hiệu riêng, bảo hộ kiểu dáng để họ tự tin kinh doanh chính ngạch.
- Doanh nghiệp cần làm gì để chủ động bảo vệ thương hiệu và tránh các rủi ro liên quan đến sở hữu trí tuệ trong quá trình hội nhập quốc tế?
Việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ ngay từ vạch xuất phát là điều kiện tiên quyết, đòi hỏi doanh nghiệp phải đăng ký bảo hộ nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp không chỉ tại Việt Nam mà còn ở các thị trường mục tiêu để tránh rủi ro bị chiếm đoạt thương hiệu.
Bên cạnh đó, việc làm chủ công nghệ thông qua phổ cập tem QR Code thông minh và ứng dụng AI để rà quét các nền tảng thương mại điện tử sẽ giúp doanh nghiệp phát hiện sớm và ngăn chặn các hành vi xâm phạm tại "thời điểm vàng".
Tăng cường sự liên kết chặt chẽ với các hiệp hội chuyên ngành như VATAP cùng các đơn vị luật chuyên sâu để có sự hỗ trợ pháp lý kịp thời.
