Mỹ và Iran đã chấp thuận một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, trong thời gian đó, các tàu hàng, tàu dầu sẽ được phép đi qua eo biển Hormuz. Điều này diễn ra hơn một tháng sau khi Mỹ và Israel thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào Iran và chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Donald Trump đe dọa "một nền văn minh sẽ lụi tàn ngay trong đêm" nếu Iran không mở lại eo biển.
Nhân viên cứu hộ có mặt tại hiện trường một tòa nhà dân cư bị trúng tập kích ở thủ đô Tehran, Iran, hồi tháng 3. Ảnh: AP
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, người đóng vai trò trung gian đàm phán, tuyên bố vào sáng 8/4 rằng lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngay lập tức.
Sau khi thỏa thuận được công bố, Mỹ và Iran cho biết hai nước sẽ tiến hành đàm phán tại Pakistan vào cuối tuần, mở ra hy vọng xung đột có thể chấm dứt hoàn toàn. Các bên liên quan đều cho rằng lệnh ngừng bắn này là một "chiến thắng", song hiện có cách hiểu khác nhau về một số điều khoản cụ thể.
Mỹ và Iran nói gì?
Tổng thống Trump cho biết theo thỏa thuận ngừng bắn, ông đồng ý dừng ném bom và tấn công Iran trong hai tuần, với điều kiện Tehran chấp thuận mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch cho dầu mỏ và hàng hóa xuất khẩu từ vùng Vịnh.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết đồng ý với lệnh ngừng bắn vì Mỹ đã đạt, thậm chí vượt mọi mục tiêu quân sự đề ra.
Trước đó, Tổng thống cảnh báo sẽ xóa sổ Iran đến mức không bao giờ có thể phục hồi nếu họ không đáp ứng tối hậu thư của ông về việc mở lại eo biển Hormuz. Những lời đe dọa từ Tổng thống Trump đã vấp phải chỉ trích từ Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres và Giáo hoàng Leo XIV.
Đến cuối ngày 8/4, ông Trump nói Mỹ có thể hợp tác chặt chẽ với Iran và thảo luận về việc giảm thuế cũng như nới lỏng các lệnh trừng phạt.
Tổng thống viết thêm trong một bài đăng trên Truth Social rằng bất kỳ quốc gia nào cung cấp vũ khí quân sự cho Iran sẽ lập tức bị áp thuế 50% lên toàn bộ hàng hóa bán sang Mỹ. Quy định có hiệu lực tức thì, không ngoại lệ hay miễn trừ.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố quân đội Mỹ sẽ đảm bảo Iran tuân thủ lệnh ngừng bắn và tham gia đàm phán để đi đến một thỏa thuận.
Lực lượng quân sự đã được Mỹ triển khai đến Trung Đông sẽ "giữ nguyên vị trí, luôn sẵn sàng, cảnh giác và chuẩn bị tái khởi động chiến dịch bất cứ lúc nào", ông nói.
Về phần mình, Iran tuyên bố đồng ý cho phép các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong hai tuần ngừng bắn, song phải chịu sự điều phối của lực lượng vũ trang nước này, cũng như tuân thủ một số "biện pháp kỹ thuật".
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố các hướng dẫn về lộ trình ra vào eo biển Hormuz, thay thế luồng chính qua tuyến hàng hải huyết mạch này. Họ yêu cầu tất cả tàu thuyền qua Hormuz phải tuân thủ lộ trình này để "tuân thủ nguyên tắc an toàn hàng hải và tránh nguy cơ va phải thủy lôi".
Tổng thống Mỹ Donald Trump họp báo về chiến sự Iran tại Nhà Trắng ngày 6/4. Ảnh: AFP
Họ cũng đưa ra đề xuất ngừng bắn 10 điểm với Mỹ, trong đó có những điều khoản như yêu cầu chấm dứt hoàn toàn chiến sự tại Iran, Iraq, Lebanon và Yemen, "cam kết đầy đủ" về việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhắm vào Iran, giải phóng các quỹ và tài sản của Tehran bị Washington đóng băng, đồng thời thanh toán toàn bộ chi phí bồi thường tái thiết cho Iran.
Đề xuất còn nêu rõ Iran "cam kết toàn diện về việc không tìm cách sở hữu bất kỳ vũ khí hạt nhân nào".
"Thắng lợi trên chiến trường của Iran cũng sẽ được củng cố trong các cuộc đàm phán chính trị", Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Tehran tuyên bố.
Theo Thủ tướng Pakistan Sharif, lệnh ngừng bắn sẽ có hiệu lực đối với cả Lebanon, nơi Israel đang giao tranh với nhóm vũ trang Hezbollah do Iran hậu thuẫn.
Israel nói gì?
Vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn được xác nhận, Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố "ủng hộ quyết định của Tổng thống Trump về việc dừng các cuộc không kích nhắm vào Iran trong hai tuần, với điều kiện Iran phải lập tức mở cửa eo biển và chấm dứt mọi cuộc tấn công nhắm vào Mỹ, Israel cùng các quốc gia trong khu vực".
Tuy nhiên, ông Netanyahu nói thêm rằng "lệnh ngừng bắn không gồm Lebanon", nơi Israel đang triển khai bộ binh chống lại lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn. Điều này trái với tuyên bố mà bên trung gian Pakistan đưa ra rằng lệnh ngừng bắn "bao trùm cả khu vực", cũng như cách hiểu của Iran rằng điều khoản ngừng tấn công cũng được áp dụng với Lebanon.
Israel vẫn tiếp tục các cuộc không kích tại khu vực Tyre và Nabatieh ở miền nam Lebanon sau khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt sau đó xác nhận Lebanon không nằm trong thỏa thuận. Phó tổng thống Mỹ JD Vance cũng cho rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran không bao gồm vấn đề Lebanon. Ông cảnh báo Tehran nên giữ lời hứa mở cửa eo biển Hormuz cho các tàu dầu lưu thông. "Thẳng thắn mà nói, nếu phá vỡ thỏa thuận, họ sẽ phải gánh những hậu quả nghiêm trọng", ông nói.
Hiện chưa rõ lý do các bên có cách hiểu khác nhau về điều khoản liên quan đến Lebanon trong thỏa thuận ngừng bắn tạm thời này. IRGC tuyên bố sẽ tung ra "đòn đáp trả khiến đối phương phải hối hận" nếu các cuộc không kích vào Lebanon tiếp diễn.
Hiện chưa rõ Thủ tướng Netanyahu tham gia như thế nào vào quá trình ra quyết định của Tổng thống Trump, nhưng tại một cuộc họp báo ngày 8/4, ông cho biết lệnh ngừng bắn "nhận được đồng thuận hoàn toàn từ Israel".
"Chúng tôi vẫn còn nhiều mục tiêu phải hoàn thành và sẽ đạt được chúng thông qua thỏa thuận hoặc bằng cách nối lại cuộc chiến. Chúng tôi sẵn sàng quay lại chiến đấu bất cứ lúc nào cần thiết. Tay chúng tôi vẫn đặt sẵn trên cò súng", ông cho hay.
Tương lai đàm phán
Người dân ở thủ đô Tehran, Iran, xuống đường ăn mừng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố. Ảnh: AP
Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian đàm phán, đã mời các phái đoàn đến Islamabad vào ngày 10/4 "để tiếp tục thảo luận nhằm tiến tới một thỏa thuận cuối cùng giúp giải quyết mọi tranh chấp".
Bà Leavitt thừa nhận các cuộc thảo luận về đàm phán trực tiếp đang diễn ra, nhưng khẳng định "chưa có gì là cuối cùng cho đến khi Tổng thống hoặc Nhà Trắng công bố".
Bà sau đó thông báo Phó tổng thống Mỹ JD Vance sẽ tham dự các cuộc đàm phán, cùng với đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể Tổng thống.
Dù dưới hình thức nào, các cuộc đàm phán tới đây cũng sẽ vô cùng gian nan, giới chuyên gia nhận định.
Các cuộc tập kích dường như vẫn diễn ra sau lệnh ngừng bắn. Đài truyền hình nhà nước Iran (IRIB) cho biết nhà máy lọc dầu thuộc Công ty Lọc dầu và Phân phối Quốc gia Iran trên đảo Lavan đã bị tấn công vào sáng 8/4, vài giờ sau khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố.
Iran đã phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Kuwait để đáp trả. Kuwait cho biết những đợt tấn công từ Iran đã gây hư hại cho nhiều nhà máy điện, cơ sở khử mặn nước biển cùng hạ tầng dầu khí của quốc gia này.
"Lực lượng phòng không đã ngăn chặn làn sóng tấn công dữ dội từ Iran, vô hiệu hóa 28 UAV", quân đội Kuwait cho biết trên mạng xã hội X.
Mỹ và Iran cho thấy họ vẫn có những quan điểm trái ngược về lệnh ngừng bắn. Hai bên đã tiến hành hai vòng đàm phán trong năm qua và trong cả hai lần, căng thẳng quân sự đều leo thang ngay giữa quá trình thương lượng.
Lãnh đạo các nước Pháp, Italy, Đức, Anh, Canada, Đan Mạch, Hà Lan, Tây Ban Nha cùng EU hoan nghênh lệnh ngừng bắn, đồng thời ra tuyên bố chung hối thúc các bên sớm chấm dứt xung đột triệt để.
"Chúng tôi kêu gọi tất cả các bên thực thi lệnh ngừng bắn, tính cả tại Lebanon", tuyên bố cho biết.
Vũ Hoàng (Theo BBC, AFP, Reuters)
