Krystal Zimmerman, 40 tuổi, cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Iraq, đang lo ngại về chiến dịch quân sự mới nhất của nước này tại Trung Đông. Dù từng ủng hộ việc tấn công các cơ sở hạt nhân Iran, cô sợ rằng khi xung đột chuyển từ những vụ ném bom sang một lệnh ngừng bắn bấp bênh, Tổng thống Donald Trump đã vô tình sa vào cuộc chiến không hồi kết với Tehran.
"Nó lãng phí nguồn lực, tiền bạc và khiến chúng ta không khác gì những kẻ bắt nạt", Zimmerman nói sau khi vừa kết thúc buổi trị liệu tại một phòng khám của Bộ Cựu chiến binh ở Colorado Springs, nơi cô đang điều trị chứng trầm cảm và mất ngủ kéo dài từ sau thời gian tham chiến ở Baghdad.
Khói bốc lên tại thủ đô Tehran, Iran, sau các cuộc tập kích của Mỹ - Israel hôm 7/4. Ảnh: AFP
Nhiều người Mỹ đang bày tỏ giận dữ, thất vọng, thậm chí là hoang mang khi cuộc xung đột với Iran đã bước sang tuần thứ 7. Cuối tuần trước, cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran không đi đến đâu và Tổng thống Trump bắt đầu quay lại với những tuyên bố cứng rắn, đồng thời ra lệnh phong tỏa Hormuz nhằm đáp trả việc Iran đóng cửa eo biển này.
Các cuộc thăm dò dư luận của NYTimes hồi đầu tháng 3 cho thấy 59% người Mỹ được hỏi phản đối cuộc chiến chống lại Iran, khác xa với động lực ủng hộ mạnh mẽ của công chúng dành cho chiến dịch can thiệp tại Iraq và Afghanistan đầu những năm 2000 hay cuộc chiến vùng Vịnh những năm 1990.
Một số người nói rằng họ cảm thấy ngỡ ngàng trước một chiến dịch tấn công mà Tổng thống Trump chưa chuẩn bị tâm lý đầy đủ cho người dân và đến nay vẫn chưa được giải thích rõ ràng.
"Tôi không nghĩ ông Trump đang đưa ra quyết định sáng suốt", Emmelia Lorenzen, 19 tuổi, nói khi đang uống cà phê tại Fayetteville, bang North Carolina.
Nhưng đó chỉ là những ý kiến phản đối thầm lặng, diễn ra trong các cuộc trò chuyện tại quán cà phê hay hội trường cựu chiến binh và chỉ dẫn đến những cuộc biểu tình nhỏ lẻ ở một số nơi.
"Tôi thấy thật khó tin khi không có nhiều người xuống đường, nhưng quả thật, giờ đây thật khó để thấy ngạc nhiên hay sốc trước bất cứ điều gì Tổng thống làm", Mike Keefe, 64 tuổi, nói trong lúc đứng cùng một nhóm biểu tình thưa thớt ở thành phố Portland, bang Oregon.
Quan điểm của cử tri Mỹ đối với cuộc chiến tại Iran khác biệt theo đảng phái. Theo khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện trước lệnh ngừng bắn gần đây, phần lớn cử tri đảng Dân chủ phản đối cuộc chiến này, trong khi đa số cử tri đảng Cộng hòa ủng hộ Tổng thống.
Nhưng trong một dấu hiệu cho thấy rắc rối tiềm tàng đối với ông Trump và đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào cuối năm nay, khảo sát của Pew phát hiện ra rằng các cử tri độc lập có xu hướng ủng hộ đảng Cộng hòa đang bị chia rẽ sít sao, với 52% ý kiến tán thành cách Tổng thống điều hành cuộc chiến và 45% không ủng hộ.
Theo cuộc thăm dò của CNN hồi cuối tháng 3, nội bộ đảng Cộng hòa cũng xuất hiện một số dấu hiệu rạn nứt về cuộc chiến. Những cử tri đảng Cộng hòa không phải "thành viên MAGA" có xu hướng ủng hộ cuộc chiến kém mạnh mẽ hơn so với nhóm thuộc phong trào này.
Kết quả thăm dò cho thấy nhóm đảng viên Cộng hòa trẻ tuổi cũng ít có khả năng ủng hộ quyết định thực hiện hành động quân sự của Tổng thống Trump hơn so với những người trên 45 tuổi.
Nhìn chung, những người tự nhận là cử tri độc lập hoàn toàn nghiêng về phía phản đối. Đây là nhóm quan trọng có thể định đoạt cục diện bầu cử tại các bang chiến trường của Mỹ.
Ngay cả những cử tri đảng Cộng hòa ủng hộ cuộc chiến cũng không hẳn cho rằng mọi việc đang diễn ra suôn sẻ. Theo khảo sát của Pew, chỉ khoảng 50% trong số họ nghĩ chiến dịch gây áp lực với Iran đang tiến triển tốt.
Nỗi lo
Trong hàng loạt cuộc phỏng vấn gần đây, các cử tri tại những thành phố có căn cứ quân sự Mỹ như Colorado Springs, San Antonio hay Fayetteville đều bày tỏ lo ngại rằng ông Trump, người từng tranh cử với thông điệp phản đối các "cuộc chiến ngu ngốc" ở nước ngoài, đang đẩy Mỹ vào một Iraq hoặc Afghanistan thứ hai.
Một tháng rưỡi trôi qua, nhiều người cho biết họ vẫn chưa hiểu rõ mục tiêu của Tổng thống tại Iran là gì hay tại sao ông lại cùng Israel tấn công vào thời điểm này. Mọi thứ diễn ra quá nhanh và thất thường, họ nói.
Những tổng thống tiền nhiệm như George W. Bush hay George H.W. Bush đã dành nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, để thuyết phục dư luận trong nước về việc tấn công Afghanistan, Iraq và chiến dịch đẩy lùi quân đội Iraq khỏi Kuwait năm 1991. Các liên minh đa quốc gia, dù tự nguyện hay không, cũng đã được thiết lập. Những cuộc tranh luận cũng nổi lên khắp các phòng họp của quốc hội Mỹ.
Nhưng ông Trump tuyên bố phát động chiến dịch vào Iran mà không báo trước với quốc hội, không tham vấn các đồng minh, cũng không có động thái nào để thuyết phục dư luận Mỹ.
Và hàng loạt tuyên bố thay đổi liên tục mà ông Trump đưa ra trong các cuộc điện thoại với phóng viên hay những bài đăng đêm muộn trên Truth Social chỉ càng làm tăng thêm nỗi bối rối của công chúng.
Gần 2/3 cử tri và 71% những người không thuộc đảng phái nào tin rằng ông Trump đã không đưa ra lời giải thích rõ ràng trước khi cuộc chiến bắt đầu, theo một cuộc thăm dò của Đại học Quinnipiac vào đầu tháng 3.
Ngược lại, các cuộc thăm dò cho thấy phần lớn công chúng cảm thấy cựu tổng thống Bush đã đưa ra được những lý lẽ thuyết phục trước khi cuộc chiến tại Iraq nổ ra.
Lorenzen, người từng bỏ phiếu cho ông Trump, đặc biệt lo ngại trước lời đe dọa hủy diệt toàn bộ nền văn minh Iran nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz, một mối nguy đã được ngăn chặn vào phút chót khi Mỹ và Iran đồng ý ngừng bắn hai tuần.
Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng hôm 13/4. Ảnh: AP
"Một trong những động lực vận động tranh cử lớn nhất của ông Trump là việc ông tuyên bố không theo đuổi chiến tranh", Lorenzen nói. "Vậy mà vừa tuyên bố xong, ông ấy lại đẩy đất nước vào các cuộc chiến nhanh đến vậy. Thật sự không hiểu nổi".
Những hệ lụy từ cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan đã góp phần tạo nên quan điểm của cử tri Mỹ về xung đột hiện nay ở Iran. Trong các cuộc phỏng vấn, họ nhắc lại những tuyên bố sai lệch về vũ khí hủy diệt hàng loạt từng được dùng để giải thích cho chiến dịch tấn công Iraq năm 2003, cũng như cuộc rút quân hỗn loạn khỏi Afghanistan và tự hỏi liệu lịch sử có đang lặp lại hay không.
Queta Rodriguez, 55 tuổi, cựu binh thủy quân lục chiến từng đóng tại căn cứ Quantico, bang Virginia, cho biết bà vẫn nhớ cảm giác đau buồn cùng cực và tinh thần đoàn kết trào dâng của người dân Mỹ sau khi vụ khủng bố 11/9/2001 xảy ra gây chấn động đất nước. Bà từng không đồng tình với lý lẽ của cựu tổng thống Bush khi tấn công Iraq, nhưng cảm thấy ít nhất ông cũng đã cố gắng kêu gọi người dân đồng lòng.
Giờ đây, Rodriguez, hiện sống tại San Antonio, cho hay bà rất thất vọng với Tổng thống Trump vì đã đẩy đất nước vào cuộc chiến tại một khu vực mà nhiều binh sĩ đã phải bỏ mạng. Bà cảm thấy bất bình vì quốc hội không kiềm chế Tổng thống và đau lòng khi thấy nhiều người dân dường như đang thờ ơ trước sự việc.
Niềm tin
Dù vậy, những cựu binh khác và thân nhân của họ, nhóm thường có xu hướng ủng hộ đảng Cộng hòa, cho biết vẫn ủng hộ Tổng thống Trump và cuộc chiến. Họ cho rằng Iran đã tài trợ cho những lực lượng vũ trang gieo rắc khủng hoảng khắp Trung Đông và từng tiếp tay sát hại hàng trăm binh sĩ Mỹ.
Nhóm chỉ trích ông Trump cho rằng các cuộc tấn công vào Iran là tùy tiện, nhưng những người ủng hộ ông lại tin việc này lẽ ra phải làm từ lâu.
"Iran là một mối đe dọa cần xử lý", cựu binh Gary Freese, 58 tuổi, người từng tham chiến tại Iraq, nói, thêm rằng Tổng thống Trump đã cho thấy ông "bản lĩnh như thế nào" khi phát lệnh tấn công Iran.
Nguồn ủng hộ dành cho chiến dịch của ông Trump tại Iran cũng rất mạnh mẽ ở những khu vực như vùng nông thôn phía tây bang Iowa, nơi ông đã giành chiến thắng trong cả ba kỳ bầu cử tổng thống gần đây nhất với cách biệt lớn.
Kelly Garrett, 51 tuổi, là một trong số nhiều nông dân ủng hộ chiến dịch tấn công vào Iran, dù họ không hoàn toàn hiểu rõ lý do. Nhiều cử tri đảng Cộng hòa vẫn dành niềm tin tuyệt đối cho Tổng thống.
Khu vực nông thôn, vốn đã lao đao vì các chính sách thuế quan và thắt chặt nhập cư của ông Trump, nay lại chịu thêm một đòn giáng kinh tế khác khi việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá phân bón và dầu diesel tăng vọt ngay thời điểm nông dân đang chuẩn bị cho vụ mùa mới.
Dù vậy, nhiều nông dân ủng hộ đảng Cộng hòa tại Iowa lại đổ lỗi cho các tập đoàn trục lợi thay vì Tổng thống Trump về tình trạng giá cả leo thang này.
Wayne Brincks, 72 tuổi, nông dân đã nghỉ hưu, cho rằng cái giá phải trả trong ngắn hạn là xứng đáng nếu việc đó ngăn chặn được Iran phát triển vũ khí hạt nhân.
"Tôi nghĩ Tổng thống tin rằng giờ là lúc phải hành động, nếu không sẽ chẳng còn cơ hội nào nữa. Chúng ta buộc phải làm gì đó thôi", ông nói.
Binh sĩ thuộc Sư đoàn Không vận 82 chuẩn bị diễn tập nhảy dù tại Fort Bragg, Bắc Carolina, năm 2022. Ảnh: Lục quân Mỹ
Nhưng ngay cả ở một nơi ủng hộ đảng Cộng hòa mạnh mẽ như Iowa, những hoài nghi và lo lắng cũng đang bắt đầu được bộc lộ. Mark Nelson, 35 tuổi, nông dân kiêm ủy viên hội đồng hạt Woodbury thuộc đảng Cộng hòa và từng bỏ phiếu cho ông Trump, nói rằng chiến dịch tấn công Iran đã làm suy yếu thông điệp "nước Mỹ trên hết" của Tổng thống.
Những lời chỉ trích như vậy cũng đang xuất hiện ngày càng nhiều trong nhóm người có sức ảnh hưởng thuộc phong trào ủng hộ ông Trump, như các nhà hoạt động bảo thủ Tucker Carlson, Alex Jones và Megyn Kelly, từng kêu gọi ủng hộ mạnh mẽ cho Tổng thống.
"Số tiền và nguồn lực đổ vào cuộc chiến này thật quá sức tưởng tượng", Nelson nói. Ông đặt câu hỏi về việc Israel đã tác động đến mức nào tới quyết định tham chiến của Tổng thống. "Tôi không nghĩ là chúng ta đang phải đối mặt bất kỳ mối đe dọa trực tiếp nào".
Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)
