Trong số giấy tờ cần chuẩn bị trước khi hàng đến Việt Nam, một chứng từ doanh nghiệp phải có là "văn bản đồng ý và hướng dẫn kiểm dịch" của Cục Chăn nuôi và Thú y.
Điều kiện để được "đồng ý" không dễ nắm bắt, và lô hàng hoàn toàn có thể bị "không đồng ý" kèm theo một lý do kỹ thuật nào đó.
Đây không phải tình huống ngoại lệ. Đây là quy trình bình thường theo Thông tư 01/2026/TT-BNNMT - và là ví dụ cho một loại "giấy phép con" mà các báo cáo cắt giảm điều kiện kinh doanh khó có thể thống kê được. Vì nó không được gọi là "giấy phép".
Theo quy định tại Thông tư 01/2026, quy trình nhập khẩu động vật và sản phẩm động vật vẫn trải qua cơ chế "đăng ký", "khai báo" và tiếp tục được số hóa mạnh mẽ. Dù hồ sơ không còn yêu cầu "giấy phép" như một cách giảm bớt rào cản hành chính, thực tế, bước then chốt vẫn nằm ở "văn bản đồng ý và hướng dẫn kiểm dịch cho chủ hàng" từ Cục Chăn nuôi và Thú y. Nếu thiếu đi văn bản này trong trình tự đăng ký, mọi nỗ lực kiểm dịch tại cửa khẩu đều vô hiệu, và lô hàng không thể thông quan.
Về hình thức, đây không phải giấy phép, nó là "văn bản đồng ý". Về tính chất nội dung, nó tương tự giấy phép: một cơ quan nhà nước có quyền cho phép hoặc từ chối một hoạt động kinh doanh hợp pháp.
Sự khác biệt về tên gọi tạo ra hệ quả rất cụ thể. Theo các quy định hiện hành về kiểm soát thủ tục hành chính, nếu một cơ quan yêu cầu giấy phép thì phải công bố rõ thủ tục, điều kiện, thời gian cấp phép, và Cục Kiểm soát thủ tục hành chính có trách nhiệm giám sát.
Nhưng "văn bản đồng ý" không phải giấy phép, nên không chịu cùng mức độ ràng buộc về công khai, minh bạch tương tự. Cục Chăn nuôi và Thú y sẽ căn cứ vào "tình hình dịch bệnh, hệ thống quản lý giám sát dịch bệnh, giám sát vệ sinh thú y của nước xuất khẩu và các thông tin khác" - những tiêu chí mang tính kỹ thuật, phụ thuộc đánh giá chuyên môn và thông tin cập nhật - nên doanh nghiệp khó tiên lượng.
Kết quả, doanh nghiệp có thể gánh chịu rủi ro của một giấy phép mà không được bảo vệ, giám sát bởi các quy tắc của một giấy phép.
Điều đáng nói hơn nằm ở tầng pháp lý phía trên. Luật số 146/2025/QH15 sửa đổi Luật Thú y quy định tại Điều 46 rằng:"Căn cứ tình hình dịch bệnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản hướng dẫn tổ chức, cá nhân có liên quan thực hiện kiểm dịch động vật".
Luật trao cho Bộ quyền "hướng dẫn" - tức là giải thích, chỉ dẫn cách thực hiện kiểm dịch. Nhưng Thông tư 01/2026 đã trao thêm cho Cục Chăn nuôi và Thú y quyền "đồng ý" hoặc "không đồng ý", tức là quyền cho phép hoặc từ chối doanh nghiệp thực hiện kiểm dịch ngay từ đầu.
Đây không chỉ là chuyện của một thông tư hay một cục quản lý. Đây là dẫn chứng cho một rủi ro hệ thống: khi Chính phủ cắt giảm điều kiện kinh doanh ở tầng Luật và Nghị định, các điều kiện mới có thể được tạo ra ở tầng Thông tư - chỉ cần đặt tên khác đi; thậm chí ở những tầng thấp hơn nữa: công văn hướng dẫn nghiệp vụ, thông báo nội bộ, văn bản đồng ý.
Một văn bản đồng ý không phải giấy phép. Một xác nhận đủ điều kiện không phải giấy phép. Một thông báo chấp thuận không phải giấy phép. Nhưng tất cả đều có thể hoạt động như giấy phép, và đều có thể nằm ngoài tầm kiểm soát của các cơ chế giám sát nào hiện hành.
Cắt giảm điều kiện kinh doanh là cần thiết, nhưng chừng nào tư duy soạn thảo, thực thi dịch vụ công vẫn xuất phát từ câu hỏi "nhà nước cho phép đến đâu" thay vì "doanh nghiệp có quyền gì", thì điều kiện mới sẽ tiếp tục được tạo ra, chỉ với tên gọi khác.
Giải pháp vì vậy không chỉ là rà soát văn bản, mà là đảo ngược logic soạn thảo, thực thi dịch vụ công: mặc định doanh nghiệp có quyền, trừ khi Luật quy định cụ thể điều ngược lại. Đây chính là viễn kiến về chính phủ "kiến tạo" thực chất, không phải chính phủ "quản lý".
Nguyễn Thanh Cảnh
Trong lĩnh vực của mình, bạn đang gặp phải những thủ tục nào đáng ra cần cắt giảm? Chia sẻ trong phần Ý kiến.
