Nghề điều tra tử thi và sứ mệnh tìm lại danh tính cho người chết

Với Valerie Alvarez, chuyên gia điều tra tử thi cấp cao của quận Williamson, Texas, cái chết không phải là kết thúc mà là sự khởi đầu của một mê cung những bí ẩn.

Khác xa với hình ảnh hào nhoáng, phá án trong chớp mắt trên các bộ phim, thế giới của Valerie là sự kết hợp giữa sự khắc nghiệt của hiện trường và sự tỉ mỉ đến nghẹt thở trong phòng hồ sơ, trong những vụ xác định danh tính, có thể kéo dài hàng chục năm.

"Người ta thường nhầm tưởng chúng tôi là cảnh sát điều tra tội phạm", Valerie chia sẻ.

Nhưng trong khi cảnh sát đi tìm kẻ thủ ác, Valerie tìm danh tính cho chính nạn nhân.

Hiện trường câm lặng khi tử thi "lên tiếng"

Niềm đam mê với nghề này không bắt đầu từ phim ảnh, mà từ những hố quật mộ tại biên giới Texas - Mexico.

Khi còn là sinh viên năm thứ ba chuyên ngành Nhân chủng học, Valerie đã tham gia một khóa thực địa đặc biệt: Khai quật những ngôi mộ của những người di cư vô danh đã tử nạn trên đường vào Mỹ.

Nhóm của cô đã thu thập ADN từ một cá nhân, đưa vào cơ sở dữ liệu với hy vọng đưa họ trở về với gia đình. "Việc có thể mang lại sự an ủi cho các gia đình là điều vô cùng lớn lao. Đó là khoảnh khắc thay đổi cuộc đời tôi", Valerie nhớ lại.

Valerie nhận ra đằng sau mỗi thi thể vô danh là một gia đình đang mòn mỏi chờ đợi tin tức, và cô muốn là người chấm dứt nỗi đau không lời đó.

Hơn 15 năm trong nghề, Valerie đã quá quen với việc bị đánh thức lúc 3 giờ sáng bởi những cuộc gọi không báo trước. Công việc của cô bắt đầu khi một sinh mạng kết thúc trong những hoàn cảnh không tự nhiên: giết người, tự tử, tai nạn, hoặc những cái chết đột ngột mà bác sĩ riêng không thể ký giấy chứng tử.

Tại hiện trường, cô là người ghi lại từng chi tiết nhỏ nhất qua ống kính máy ảnh: từ tư thế nằm, các vết thương, cho đến những yếu tố môi trường như mảnh vỡ xe hơi hay những viên thuốc vương vãi. Mỗi bức ảnh là một mảnh ghép quan trọng để bác sĩ giám định có thể tái dựng lại khoảnh khắc cuối cùng của một đời người.

Cô cũng chụp ảnh mọi chi tiết có thể góp phần gây ra cái chết, đồng thời thu thập thông tin từ bệnh sử, gia đình và các nhân chứng. Mục tiêu cuối cùng là phối hợp với cảnh sát để đưa ra kết luận chính xác nhất về nguyên nhân và hình thức cái chết.

Nhưng thử thách lớn nhất không nằm ở những vết thương máu me, mà ở những người "vô danh". Đó là những linh hồn bị bỏ lại trên lề đường, không giấy tờ, không người thân, và đôi khi, không cả một khuôn mặt nguyên vẹn.

Khi còn làm việc tại hạt Collin, Valerie cùng các đồng nghiệp đã khởi xướng "Dự án Vô danh" (The Unidentified Project). Đây là một nỗ lực tuyệt vọng nhưng đầy nhân văn nhằm sử dụng công nghệ hiện đại, từ ADN, mạng xã hội đến phả hệ học pháp y, để lật lại những vụ án lạnh từ thập niên 1980, 1990.

Hành trình 20 năm tìm lại danh tính cho tử thi vô danh

Trong hàng chồng hồ sơ bụi bặm, một vụ án năm 2004 đã khiến Valerie ám ảnh: Một người phụ nữ bị xe đâm tử vong trên một con đường hẻo lánh ở Melissa, Texas. Suốt nhiều năm, dấu vân tay của cô là một ẩn số. Cho đến một ngày, hệ thống báo khớp với cái tên Lorie Robinson.

Tưởng chừng vụ án đã khép lại, nhưng trực giác nghề nghiệp của một chuyên gia đã ngăn Valerie dừng lại. Hồ sơ của "Lorie Robinson" này là một mớ hỗn độn kinh hoàng với hơn 20 bí danh khác nhau, liên quan đến hàng loạt vụ bắt giữ trên khắp nước Mỹ.

Người phụ nữ này là ai? Một tên tội phạm chuyên nghiệp? Hay một kẻ lừa đảo đầy tinh vi?

Valerie bắt đầu một cuộc truy đuổi thực sự, không phải bằng súng đạn, mà bằng dữ liệu. Và cô tìm thấy một người phụ nữ tên Lorie Robinson thật sự vẫn đang sống khỏe mạnh. Cô gái chết bên đường đã sử dụng danh tính đi mượn của Lorie Robinson và hàng chục cái tên giả, để sống một cuộc đời không ai biết là ai.

Valerie quyết định làm một việc chưa từng có tiền lệ: Cô lập biểu đồ toàn bộ các vụ bắt giữ của người bí ẩn này theo thứ tự thời gian từ những năm 80. Cô gọi điện đến từng đồn cảnh sát ở các bang xa xôi, yêu cầu lục lại hồ sơ cũ để tìm một chi tiết nhỏ nhất: một số điện thoại liên lạc khẩn cấp hoặc một nhật ký cuộc gọi khi bà ta bị tạm giam.

Cô nhận ra một quy luật tâm lý thú vị: Dù sử dụng tên giả, người này vẫn thường lặp lại một số họ hoặc tên đệm nhất định, và ngày sinh luôn xoay quanh một khoảng thời gian cố định. Sử dụng những "tham số" này, Valerie lùng sục trên hệ thống cơ sở dữ liệu và bất ngờ tìm thấy một bức ảnh kỷ yếu trung học cũ kỹ từ California. Cái tên hiện lên: Lisa Jacqueline Malay.

Manh mối nghẹt thở xuất hiện từ một hồ sơ từ năm 2003: Một số điện thoại. Valerie thực hiện tìm kiếm ngược và nó dẫn thẳng đến một địa chỉ ở Malibu, California.

Sau nhiều ngày chờ đợi trong im lặng, một cuộc điện thoại gọi lại đã thay đổi tất cả. Đó là mẹ kế của Lisa Jacqueline Malay. Sự thật vỡ òa trong nước mắt: Lisa- cô gái chết bên đường, không phải là một tội phạm nguy hiểm. Cô là con gái duy nhất của một cặp nhạc sĩ Jazz và nhà soạn nhạc nổi tiếng ở Hollywood.

Lisa đã bỏ nhà đi từ những năm 80 vì những bất ổn về tâm thần và chứng nghiện ngập. Câu chuyện mang đầy màu sắc bi kịch của một bộ phim điện ảnh: Cha của Lisa đã dành cả cuộc đời và chục hàng ngàn USD thuê thám tử tư để tìm con gái.

Ông đã qua đời vào năm 2004, chỉ vài tháng sau cái chết của Lisa trên con đường Texas, mà không hề biết rằng con đã ra đi mãi mãi.

Để có được cái kết này, Valerie đã làm việc điên cuồng. Trong suốt một tuần nghỉ phép. Thay vì thư giãn, cô đã dành hơn 12 tiếng mỗi ngày để dán mắt vào màn hình máy tính, kết nối các mắt xích từ quá khứ.

Thay vì làm theo quy trình chuẩn: xét nghiệm ADN rồi mới tìm người thân, Valerie đã đi ngược lại bằng sự nhạy bén điều tra. Cô tìm thấy gia đình trước, sau đó mới thu thập ADN từ ba người thân để đối chiếu xác nhận.

Khi kết quả cuối cùng khẳng định đó chính là Lisa Malay, Valerie đã gục xuống bàn làm việc và bật khóc. Đó không chỉ là giọt nước mắt của sự mệt mỏi, mà là sự giải tỏa cho một linh hồn đã phải sống và chết trong sự ẩn danh suốt 20 năm, cô nói.

Gia đình Lisa vô cùng biết ơn, bởi giữa xã hội rộng lớn, Valerie là người duy nhất đã không bỏ mặc con gái họ - một người phụ nữ vô gia cư, nghiện ngập và có vấn đề tâm thần. Valerie đã trả lại cho nạn nhân một cái tên và khép lại sự đau thương, day dứt nhiều thập kỷ của một gia đình trên hành trình tìm con.

Nhìn vào nơi xã hội quay mặt đi

Công việc của Valerie Alvarez không dành cho những người yếu tim. Đó là một nghề nghiệp đòi hỏi tinh thần thép để đối mặt với cái chết mỗi ngày, nhưng cũng cần một trái tim đủ ấm để không coi nạn nhân chỉ là một con số hồ sơ. Với cô, khi lựa chọn nghề điều tra tử thi là lựa chọn nhìn vào những nơi mà xã hội thường quay mặt đi.

Cô cũng nhấn mạnh thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn kinh phí. Dù trên phim, các xét nghiệm DNA dường như luôn có sẵn và miễn phí, nhưng thực tế, kinh phí là một thách thức lớn. Việc xét nghiệm AND hay phả hệ học pháp y rất tốn kém, khiến hàng ngàn thi thể vô danh trên khắp nước Mỹ vẫn phải nằm trong bóng tối do thiếu ngân sách.

Giữa bộn bề áp lực, những chuyên gia như cô vẫn đang âm thầm chiến đấu để đảm bảo dù một người có sống một cuộc đời lang bạt hay khốn khó đến đâu, họ vẫn xứng đáng được gọi bằng cái tên khai sinh khi trở về với đất.

Hải Thư (Theo Texas Counties)