Theo CNN, các kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị phá vỡ trên khắp châu Âu trong khi một phần lục địa hứng chịu nắng nóng cực đoan sớm hơn mọi năm. Châu Âu đang đối mặt với vòm nhiệt cực mạnh, một hệ thống khí áp cao giống như nắp nồi, giữ không khí nóng và đẩy xuống mặt đất, có thể tồn tại nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Các nhà khoa học xác nhận biến đổi khí hậu đang làm gia tăng những đợt nắng nóng cực đoan như vậy và châu Âu là lục địa ấm lên nhanh nhất hành tinh do nhiều nguyên nhân.
Hiện nay, Trái Đất ấm hơn khoảng 1,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp (năm 1850-1900). Trong khi đó, theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus, châu Âu ấm hơn khoảng 2,4 độ so với thời kỳ tiền công nghiệp. Ben Clarke, nhà nghiên cứu thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu tại trường Imperial College London, Anh, nhận định phần lớn nhiệt độ tăng lên là do hiệu ứng nhà kính từ khí thải nhiên liệu hóa thạch gắn liền với hoạt động của con người.
Theo AFP, những thay đổi trong tuần hoàn khí quyển khiến các đợt nắng nóng trở nên thường xuyên và gay gắt hơn vào mùa hè ở châu Âu. Carlo Buontempo, giám đốc Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus, cho biết các hệ thống khí áp cao đang trở nên ngày càng phổ biến tại châu lục này. Giới khoa học vẫn đang tranh cãi sự gia tăng tần suất của hệ thống khí áp cao có phải do biến đổi khí hậu hay chỉ là một "biến động thống kê".
Hệ thống khí áp cao mang nắng nóng tới châu Âu có thể đứng yên và ngăn những hệ thống thời tiết khác di chuyển vào khu vực. Mary Bourke, giáo sư địa lý tại trường Trinity College Dublin, giải thích đó là một khối không khí ổn định mang không khí ấm xuống mặt đất và lấy đi hơi ẩm, vì vậy không khí không chỉ ấm mà còn khô.
Một người đàn ông giải nhiệt dưới đài phun nước ở Paris hôm 26/6. Ảnh: AFP
Yếu tố địa lý cũng góp phần khiến châu Âu ấm lên. Châu Âu nối liền với Bắc Cực, nơi đang ấm lên nhanh hơn nhiều phần còn lại của hành tinh. Bắc Cực ấm hơn 3,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Nhiệt độ gia tăng ở khu vực này một phần do quá trình mang tên hiệu ứng hồi tiếp suất phản xạ. Tuyết và băng phản xạ phần lớn nhiệt của Mặt Trời trở lại không gian, nhưng khi tan chảy, chúng để lộ bề mặt tối hơn hấp thụ nhiệt như đất và đại dương, dẫn tới lượng nhiệt hấp thụ lớn hơn, lần lượt làm ấm nước và tan chảy thêm băng.
Quy định chất lượng không khí nghiêm ngặt hơn làm giảm lượng khí thải aerosol ở châu Âu từ thập niên 1980 nhưng tác động phụ là thúc đẩy hiện tượng ấm lên bởi khí aerosol chứa những hạt rắn hoặc lỏng nhỏ li ti phân tán trong không khí, có tác dụng làm mát bằng cách phản chiếu ánh sáng Mặt Trời.
Tốc độ tăng nhiệt độ không đồng đều trên khắp châu Âu. Khu vực đông và đông nam châu Âu, và một phần trung tâm châu Âu bao gồm dãy Alps, ấm lên từ 0,5 đến 1 độ C mỗi thập kỷ trong 30 năm qua. Vùng phía tây và tây nam châu Âu, và các nước gần Bắc Cực như Phần Lan, Na Uy, Thụy Điển, ấm lên từ 0,2-0,5 độ C mỗi thập kỷ. Đặc biệt, Svalbard, quần đảo ở Bắc Cực của Na Uy, ấm lên 1,5-2 độ C mỗi thập kỷ.
Theo CNN, hơn 62.000 người tử vong do nguyên nhân liên quan đến nhiệt độ ở châu Âu vào năm 2024, năm nóng nhất hành tinh. Siêu El Nino, mô hình khí hậu tự nhiên khiến nhiệt độ toàn cầu ấm hơn bình thường, có thể làm cho năm 2026 và 2027 thậm chí còn nóng hơn.
An Khang tổng hợp
