"SpaceX đã dẫn đầu cuộc cách mạng thiết kế tàu vũ trụ có thể tái sử dụng với tên lửa Falcon 9. Họ cũng tiên phong về tần suất phóng tên lửa, nhưng việc tạo một 'chòm sao' vệ tinh trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo là điều viễn tưởng", TS Robert Zubrin, người thiết kế nguyên mẫu ban đầu của tên lửa đẩy siêu trọng Space Launch System (SLS) dùng trong sứ mệnh Artemis của NASA, nói với Forbes.
Logo SpaceX đặt bên cạnh mô hình một vệ tinh thu nhỏ. Ảnh: Reuters
Tham vọng dài hạn của Elon Musk là đưa tần suất phóng siêu tàu vũ trụ Starship đạt mức một chuyến mỗi tiếng. Công ty đang dẫn đầu toàn cầu về tổng số lượng phóng tên lửa với trung bình ba vụ mỗi tuần vào năm 2025, nhiều hơn NASA hay bất kỳ cơ quan vũ trụ chính phủ nào khác, nhưng vẫn ở rất xa tính toán của Musk.
Zubrin quen biết Musk hơn 20 năm và được xem là cố vấn về vũ trụ không chính thức cho tỷ phú Mỹ. Ông cho rằng SpaceX đang lãng phí tiền bạc, khi các cụm trung tâm dữ liệu khổng lồ trong không gian không thể cạnh tranh về mặt kinh tế với hệ thống trên mặt đất.
"Musk tiến từng bước theo cách vững chắc, như tạo PayPal để có vốn cho SpaceX, hay tạo tên lửa Falcon 9 thành cỗ máy in tiền làm bệ phóng cho Starlink. Starlink giúp ông ấy giàu có và quyền lực hơn bất cứ doanh nhân nào trên Trái Đất", Zubrin nhận định. "Nhưng kế hoạch xây dựng các dải vệ tinh trung tâm dữ liệu AI khổng lồ và tốn kém đến mức khó tin có thể dẫn đến SpaceX sụp đổ tài chính".
Vấn đề pin mặt trời được tính đến đầu tiên. Musk đề xuất cung cấp năng lượng cho các hệ thống dữ liệu vệ tinh bằng loại pin này, nhưng Zubrin cho rằng "năng lượng mặt trời trong không gian đắt hơn rất nhiều so với trên Trái Đất. Theo tính toán của chuyên gia này, tấm pin mặt trời trên mỗi vệ tinh Starlink tạo ra 20 kilowatt điện năng. Với giá 2 triệu USD cho mỗi tàu vũ trụ, nghĩa là một kilowatt điện năng có giá 100.000 USD. Trong khi đó, pin mặt trời mái nhà hiện có giá 3.000 USD mỗi kilowatt, còn nhiệt điện là 1.000 USD mỗi kilowatt.
"Nghĩa là đặt trung tâm dữ liệu trên mặt đất vẫn rẻ hơn rất nhiều so với trên các hệ thống vệ tinh về lâu dài", Zubrin nói.
Brian Hurley, nhà sáng lập tổ chức tư vấn kỹ thuật số New Space Economy, cũng đánh giá tiềm năng đưa trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo "không khả thi về mặt kinh tế" cho đến giữa những năm 2030, khi các công nghệ tiến bộ hơn. "Chi phí phóng sẽ cản trở nỗ lực khai thác năng lượng mặt trời trên quy mô lớn trong không gian", Hurley nhận định.
Nghiên cứu "thiết kế hệ thống cơ sở hạ tầng AI tương lai, có khả năng mở rộng đặt trong không gian vũ trụ" do 9 chuyên gia Google công bố cuối năm ngoái cũng chỉ ra điều này. Nhóm cho rằng để giảm rào cản, SpaceX phải thành công trong chế tạo Starship có thể tái sử dụng hoàn toàn, với chi phí phóng trung bình lên Quỹ đạo tầm thấp phải giảm còn 200 USD/kg mới có thể đạt hiệu suất tương đương một trung tâm dữ liệu trên mặt đất. Với lộ trình phát triển hiện tại, nhóm dự đoán đến khoảng năm 2035, SpaceX mới đạt mục tiêu.
Theo Hurley, kết quả của Google chỉ tính toán dựa trên lý thuyết. Trong khi đó, chi phí xây dựng hạ tầng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo không chỉ nằm ở điện năng hay thiết bị phóng. "Cần tính đầy đủ chi phí phát sinh của quá trình tính toán, gồm đầu tư ban đầu, vận hành, chu kỳ nâng cấp, độ tin cậy, tài chính, bảo hiểm, vận chuyển dữ liệu, bảo trì, thu hút khách hàng và rủi ro", ông Hurley nói. "Những thay đổi này có thể cần ít nhất một thập kỷ để diễn ra trọn vẹn".
WSJ đánh giá, vấn đề còn liên quan đến quá trình phóng vệ tinh. Hôm 29/5, tên lửa New Glenn của Blue Origin - đối thủ cạnh tranh trực tiếp của SpaceX - phát nổ trong thử nghiệm tại Florida khiến bầu trời đêm biến thành màu cam sáng, còn các ngôi nhà gần đó cũng rung lắc.
"Thật không may. Tên lửa rất khó chế tạo", Musk bình luận trên X ngày 29/5 sau sự cố.
Tuy nhiên, sức hấp dẫn về AI với những khoản lợi nhuận khổng lồ và thu hút nguồn vốn đầu tư dồi dào vẫn thúc đẩy xu hướng xây dựng trung tâm dữ liệu, gồm các hệ thống ngoài không gian. "Vẫn có vàng trong các ngọn đồi đó", Zubrin nhận xét, nhắc đến một số công ty như Yahoo hay Google thành công trong thời kỳ đầu Internet bùng nổ. "Vấn đề là ai đang nhận được chúng".
Bảo Lâm tổng hợp
