Hệ thống CRAM (Ảnh: Forbes).
Trong bất kỳ cuộc thảo luận nào về phòng thủ UAV, các loại pháo Gatling trên hệ thống CRAM thường được coi là “át chủ bài”. Những vũ khí bắn nhanh này, ban đầu được phát triển để bảo vệ tàu chiến Mỹ trước các tên lửa bay sát mặt biển, có thể dễ dàng bắn hạ các mục tiêu lớn hơn và nhanh hơn nhiều so với UAV Shahed bay ở tốc độ khoảng 193km/h.
Trên lý thuyết, chúng rất hiệu quả nhưng rõ ràng không phải là giải pháp đạt tỷ lệ 100% và trong nhiều trường hợp, UAV Iran vẫn có thể lọt qua.
Sát thủ diệt hỏa lực
Hệ thống C-RAM lần đầu được triển khai tại Iraq năm 2006 và là phiên bản trên bộ của hệ thống Phalanx CIWS mà Hải quân Mỹ sử dụng từ năm 1980. Đây là tuyến phòng thủ cuối cùng khi Mỹ cần hành động khẩn cấp để ngăn thương vong. Phiên bản trên bộ là một đơn vị độc lập nặng khoảng 24 tấn, giá hơn 4 triệu USD.
C-RAM được đưa vào sử dụng để bảo vệ các căn cứ trước rocket, pháo, đạn cối, UAV. Nó có radar tích hợp để theo dõi các vật thể bay tới cũng như luồng đạn 20mm từ pháo Gatling M61A1 nhằm hiệu chỉnh vào mục tiêu.
Điểm nổi bật là tốc độ bắn cực cao: 6 nòng quay chạy bằng điện, bắn chọn lọc từ 3.000 đến 4.500 viên/phút (tức 50-75 viên/giây), tạo ra âm thanh như cưa máy.
C-RAM dùng đạn M940. Mỗi viên nặng khoảng 99 gram, gồm đầu xuyên bằng tungsten để xuyên qua vỏ mục tiêu và phần thân phát nổ tạo ra nhiều mảnh bên trong. Đây là đạn phát sáng, nên khi bắn, luồng đạn hiện ra như một dải sáng kéo dài tới mục tiêu. Hệ thống tự động điều chỉnh cho đến khi dải này trùng với mục tiêu.
C-RAM có băng đạn 1.500 viên. Số đạn này đủ cho 30 loạt bắn 1 giây (mỗi loạt 50 viên), và đủ cho 10 loạt 2 giây ở tốc độ cao. Việc nạp lại mất khoảng 30 phút, với 15 thùng đạn, mỗi thùng nặng khoảng 27kg.
Mỗi viên M940 giá khoảng 168 USD, nên một loạt 150 viên tiêu tốn khoảng 25.000 USD, tương đương giá một UAV Shahed.
Do ánh sáng và tiếng ồn lớn, hoạt động của C-RAM khó có thể giữ bí mật. Trong tháng qua, nhiều lần giao chiến đã được quay và đăng trên mạng xã hội, trong đó có những vụ đánh chặn thành công.
Ví dụ, một video trong tuần 16-22/3 cho thấy C-RAM bắn hạ một UAV Shahed gần Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad, UAV bị trúng đạn 3 lần trong loạt bắn 2 giây rồi rơi xuống. Một video khác ngày 22/3 cho thấy C-RAM bắn 3 loạt, tiêu diệt mục tiêu ở loạt thứ ba.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, CRAM rõ ràng bắn trượt.
Lý do UAV khó đối phó
Dữ liệu trước đây cho thấy tỷ lệ thành công của C-RAM với rocket và đạn cối ở Iraq là khoảng 70-80%, trung bình 300 viên mỗi lần đánh chặn. Đây là mục tiêu “dễ” hơn vì bay theo quỹ đạo dự đoán được và từ trên cao xuống, dễ phát hiện bằng radar.
Việc đối phó UAV khó hơn nhiều. Chúng làm từ vật liệu composite nên phản xạ radar yếu, có thể bay cực thấp (dưới 30m) và luồn giữa các tòa nhà, khiến radar khó theo dõi.
Ngoài ra, tại Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad, radar Giraffe 1X điều khiển C-RAM đã bị UAV đánh trúng, có thể bị vô hiệu hóa. Điều này cho thấy phía Iran hiểu rằng cần phá hủy radar trước để mở đường cho các đòn tấn công khác.
Khác với rocket, UAV Shahed không cần bay theo đường cố định. Một số phiên bản có thể tự động cơ động né tránh khi phát hiện bị tấn công. Dải đạn sáng của C-RAM có thể bị nhìn thấy và né tránh, khiến nó cần nhiều đạn hơn để hạ mục tiêu.
Số lượng đạn cũng là vấn đề lớn. Trong chiến tranh Iraq, C-RAM hiếm khi phải hoạt động, trung bình mỗi hệ thống chỉ bắn vài tháng một lần. Nhưng hiện nay, để bắn hạ UAV có thể cần vài giây, nghĩa là một hệ thống chỉ đủ đạn để tiêu diệt khoảng 4-5 mục tiêu trước khi hết đạn.
Trong khi đó, Iran đang tấn công theo từng đợt lớn UAV Shahed, nên một hệ thống C-RAM là không đủ.
Nguồn dự trữ đạn cũng đáng lo. Quân đội Mỹ chỉ mua khoảng 20.000 viên M940 trong năm nay. Việc bổ sung đạn có thể đang được tiến hành khẩn cấp.
Thực tế cho thấy một số UAV Shahed vẫn lọt qua, với nhiều vụ đánh trúng quanh khu vực Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad. Dù C-RAM rất hiệu quả trong vai trò thiết kế ban đầu, nó không được tạo ra để đối phó với số lượng lớn UAV Shahed.
