"Sau khi tham vấn với Bộ trưởng Quốc phòng, chúng tôi sẽ kéo dài thời gian sử dụng máy bay A-10 đến năm 2030. Điều này giúp duy trì sức mạnh tác chiến trong lúc nền công nghiệp quốc phòng tăng cường sản xuất chiến đấu cơ", Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink thông báo hôm 20/4.
Dòng phi cơ này dự kiến bị loại biên vào năm 2029, song thông báo mới nhất của không quân Mỹ cho thấy chúng sẽ tiếp tục được sử dụng thêm ít nhất một năm.
Cường kích A-10 tấn công căn cứ dân quân tại tỉnh Al Anbar, Iraq hôm 25/3. Video: X/Osinttechnical
Thông báo được đưa ra sau khi Mỹ triển khai hàng loạt đơn vị cường kích A-10 cho chiến dịch tại Trung Đông. Chúng thường đảm nhận nhiệm vụ tập kích dân quân thân Iran ở Iraq, cũng như tuần tra và đối phó tàu đối phương ở eo biển Hormuz. Một chiếc A-10 đã bị bắn hạ hôm 3/4, khi tham gia yểm trợ lực lượng tìm kiếm cứu hộ phi công F-15E rơi ở Iran cùng ngày.
A-10 là cường kích do hãng Fairchild Republic phát triển từ đầu thập niên 1960 để thay thế dòng A-1 Skyraider, sản xuất hàng loạt từ năm 1972 và biên chế vào không quân Mỹ năm 1977. Không quân Mỹ từng muốn đẩy nhanh kế hoạch loại biên toàn bộ cường kích A-10 trong năm tài chính 2026, song đã bị quốc hội bác bỏ.
Một số quan chức không quân Mỹ lâu nay chỉ trích dòng A-10 đã quá cũ và tốn tiền bảo dưỡng, cho rằng loại biên mẫu máy bay này sẽ giúp giải phóng ngân sách cho các ưu tiên khác như phát triển vũ khí siêu vượt âm. Trong khi đó, phe ủng hộ dòng A-10 cảnh báo rằng loại bỏ phi cơ khi chưa có phương án thay thế phù hợp sẽ khiến lực lượng mặt đất không nhận được yểm trợ đầy đủ.
Dù vậy, nguyên nhân chủ yếu khiến cường kích A-10 chưa bị khai tử lại bắt nguồn từ yếu tố chính trị. Phần lớn máy bay hiện đóng quân tại căn cứ Davis-Monthan ở bang Arizona và có đóng góp cho nền kinh tế địa phương.
Arizona là bang chiến trường đang ngày càng có nhiều ảnh hưởng trong bầu cử tổng thống Mỹ. Năm 2021, thượng nghị sĩ Mark Kelly đại diện cho bang Arizona ngăn cản thành công đề xuất của chính quyền tổng thống Joe Biden về loại biên hàng chục cường kích A-10.
Cường kích A-10 Mỹ tại Tucson, Arizona hôm 2/4. Ảnh: USAF
A-10 được chế tạo chuyên biệt cho nhiệm vụ yểm trợ đường không tầm gần cho bộ binh, ưu tiên khả năng tấn công xe tăng, thiết giáp và lực lượng mặt đất đối phương, khiến chúng được mệnh danh là "sát thủ diệt tăng". Những chiếc A-10 cũng có thể đóng vai trò trạm kiểm soát không lưu tiền phương, điều phối các chiến đấu cơ khác tấn công mục tiêu mặt đất.
Điểm mạnh của A-10 là độ bền và khả năng sống sót cao. Phi công được bảo vệ bởi phần thân dạng bồn tắm làm bằng titan, có thể chịu được đạn pháo 23 mm. Động cơ máy bay được bố trí trên cánh đuôi ngang và trong cánh đuôi đứng, giúp chúng không hút các mảnh vụn từ đường băng dã chiến và hạn chế một phần tín hiệu nhiệt trước đầu dò hồng ngoại của tên lửa vác vai.
Dù vậy, A-10 cũng tồn tại một số điểm yếu như tốc độ chậm, khả năng cơ động kém, thiếu các hệ thống gây nhiễu và chỉ thị mục tiêu tiên tiến. Điều này khiến chúng chỉ có thể phát huy tối đa ưu thế khi không quân Mỹ đã làm chủ hoàn toàn bầu trời, không còn mối đe dọa từ tiêm kích và các tổ hợp tên lửa phòng không đối phương.
Phạm Giang (Theo Reuters, Anadolu, Aviationist)
