Kiev cho biết hiện có 36 hệ thống tên lửa Iskander-K của Nga được bố trí dọc biên giới Ukraine (Ảnh: Military Times).
Đòn tập kích dồn dập
Trong các ngày 15-16/4, lực lượng Nga tiến hành một trong những đợt tập kích quy mô lớn nhất nhằm vào Ukraine, với ít nhất 24 tên lửa từ hệ thống Iskander được phóng đi, nằm trong chiến dịch phối hợp nhiều lớp hỏa lực bao gồm tên lửa hành trình và số lượng lớn máy bay không người lái. Theo thông tin từ Không quân Ukraine, đây là ngày thứ ba liên tiếp các đòn tấn công quy mô lớn được triển khai, trong bối cảnh năng lực phòng không của Kiev chịu sức ép ngày càng rõ rệt.
Các đơn vị tác chiến điện tử Ukraine ghi nhận tới 703 mục tiêu trên không chỉ trong vòng 24 giờ, trong đó có 19 tên lửa đạn đạo Iskander-M, 5 tên lửa hành trình Iskander-K, cùng 20 tên lửa hành trình Kh-101 và tới 659 máy bay không người lái các loại. Việc kết hợp nhiều loại phương tiện tấn công với quỹ đạo và độ cao khác nhau đã khiến mạng lưới phòng không phải đối mặt với tình trạng quá tải trên diện rộng, buộc các hệ thống phải xử lý đồng thời nhiều mối đe dọa phức tạp.
Trong bối cảnh xung đột kéo dài, chiến thuật “bão hòa mục tiêu” như vậy được đánh giá là làm suy giảm đáng kể hiệu quả đánh chặn, khi số lượng mục tiêu vượt quá khả năng xử lý của từng tổ hợp phòng không, đặc biệt trong những đợt tấn công diễn ra liên tục nhiều ngày.
Bên cạnh biến thể đạn đạo Iskander-M, hệ thống Iskander-K đóng vai trò bổ trợ quan trọng khi cung cấp khả năng tấn công chính xác ở độ cao thấp. Được đưa vào biên chế từ giữa những năm 2010, Iskander-K sử dụng chung bệ phóng cơ động với Iskander-M, mỗi xe có thể mang hai tên lửa sẵn sàng khai hỏa, cho phép triển khai nhanh và tăng khả năng sống sót trước phản công.
Hai loại tên lửa chủ lực của hệ thống là 9M728 và 9M729, trong đó biến thể 9M729 được ước tính có tầm bắn lên tới khoảng 1.500 km. Các tên lửa này bay bám địa hình, kết hợp dẫn đường vệ tinh, giúp giảm khả năng bị radar phát hiện và tiếp cận mục tiêu theo các quỹ đạo phức tạp. Với sai số vòng tròn xác suất chỉ khoảng 5-10 m, Iskander-K được đánh giá có độ chính xác cao khi tấn công các mục tiêu cố định có giá trị.
Song song đó, Iskander-M với đặc tính bay theo quỹ đạo đạn đạo nhưng có khả năng cơ động ở giai đoạn cuối tiếp tục gây khó khăn cho các hệ thống đánh chặn, đặc biệt khi được sử dụng đồng thời với các loại vũ khí khác nhằm tạo áp lực đa hướng.
Patriot và bài toán chi phí - hiệu quả
Ban đầu, nhiều đánh giá từ phương Tây cho rằng hệ thống phòng không tầm xa MIM-104 Patriot do Mỹ cung cấp, có thể giúp Ukraine đối phó hiệu quả với các đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, theo các quan chức Ukraine, hiệu quả thực tế của hệ thống này trước các mục tiêu như Iskander-M hoặc Kinzhal vẫn còn hạn chế.
Một số cảnh báo được đưa ra vào cuối năm 2025 cho thấy tỷ lệ đánh chặn thành công trong một số trường hợp chỉ ở mức khoảng 6%, trong khi chi phí cho mỗi lần đánh chặn lại cao hơn đáng kể so với chi phí triển khai tên lửa tấn công. Điều này đặt ra thách thức không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn về tính bền vững lâu dài của chiến lược phòng thủ.
Theo đại diện truyền thông của Bộ Tư lệnh Không quân Ukraine, các tên lửa đạn đạo hiện nay có thể thay đổi quỹ đạo bay theo những mô hình phức tạp hơn, khiến hệ thống Patriot - vốn hoạt động tự động trong quá trình đánh chặn, gặp khó khăn trong việc xác định chính xác điểm giao cắt. Việc tính toán thời điểm và vị trí nổ tối ưu của tên lửa đánh chặn trở nên kém chính xác hơn khi đối mặt với các mục tiêu có khả năng cơ động cao.
Trong bối cảnh đó, sự gia tăng sản lượng tên lửa Iskander từ phía Nga cũng được xem là yếu tố quan trọng. Các báo cáo cho thấy năng lực sản xuất đã được nâng lên đáng kể từ năm 2023, với nhiều biến thể đầu đạn khác nhau đang được phát triển và đưa vào sử dụng, từ đầu đạn phân mảnh nổ mạnh đến các loại đầu đạn đặc biệt. Điều này cho phép mở rộng phạm vi mục tiêu và tăng tính linh hoạt trong các đòn tấn công.
Tổng thể, diễn biến mới cho thấy cuộc đối đầu trên không trong xung đột Nga - Ukraine đang chuyển sang giai đoạn phức tạp hơn, khi cả hai bên đều điều chỉnh chiến thuật nhằm thích ứng với năng lực và hạn chế của đối phương. Trong khi các hệ thống phòng không tiếp tục đóng vai trò then chốt, bài toán về hiệu quả, chi phí và khả năng chống quá tải đang trở thành thách thức ngày càng rõ rệt.
