Gánh nặng bệnh không lây nhiễm
Điều này cũng thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc thực hiện và hưởng ứng chủ đề Ngày Sức khỏe Thế giới năm 2026 của Tổ chức Y tế Thế giới “Hành động toàn cầu vì bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân”.
Việt Nam cũng như các nước trên thế giới đang phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật, tỷ lệ tử vong cao do sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm (như ung thư, tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường...).
Theo đó, các bệnh không lây nhiễm chiếm 78% gánh nặng bệnh tật toàn quốc và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu.
Việt Nam hiện có khoảng 17 triệu người bị tăng huyết áp (Ảnh: N.P).
Riêng năm 2019, ước tính có khoảng 556.000 ca tử vong, trong đó 81,4% là do các bệnh không lây nhiễm. Đáng chú ý, 45% trường hợp tử vong nằm trong độ tuổi lao động (dưới 70 tuổi), gây mất năng suất kinh tế, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế nước ta.
Các yếu tố nguy cơ trực tiếp như thừa cân, béo phì, tăng đường máu, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp có liên hệ chặt chẽ với hành vi ăn uống không lành mạnh và việc tiêu thụ thực phẩm, đồ uống có đường, muối, chất béo bão hòa.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá, chế độ ăn uống không lành mạnh là một trong những yếu tố nguy cơ chính gây ra nhiều bệnh mạn tính, bao gồm bệnh tim mạch, ung thư, đái tháo đường và các bệnh khác liên quan đến béo phì.
Theo World Obesity Atlas 2025 (bản đồ béo phì thế giới), Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỉ lệ béo phì thấp nhất Đông Nam Á, song lại có tốc độ gia tăng nhanh nhất khu vực. Kết quả tổng điều tra dinh dưỡng từ năm 2010 tới năm 2020 cho thấy tỷ lệ thừa cân, béo phì tại nước ta đang gia tăng nhanh chóng.
Tăng vọt tỷ lệ sử dụng thực phẩm chế biến
Chế độ ăn uống không lành mạnh, nhiều muối, đường tự do, chất béo chuyển hóa, chất béo bão hòa, ăn ít trái cây và rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, chất xơ và vi chất dinh dưỡng góp phần gây thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống.
Tại Việt Nam, xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn mất cân đối dinh dưỡng đang gia tăng nhanh và ở mức nguy cơ cao, với mức tiêu dùng tăng hơn 10 lần giai đoạn 2000-2017.
Trong khi đó, nhiều bằng chứng khoa học khẳng định chế độ ăn giàu sản phẩm chế biến sẵn, đậm độ năng lượng cao làm tăng nguy cơ các bệnh chuyển hóa và bệnh không lây nhiễm như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, tim mạch.
Chế độ ăn không hợp lý là một trong những yếu tố nguy cơ gây ra nhiều bệnh mạn tính (Ảnh minh họa: B.D).
Thực tế, người Việt Nam đang tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày và 46,5g đường tự do/ngày, cao gần gấp 2 lần so với khuyến cáo của WHO về mức tiêu thụ có lợi cho sức khỏe.
Theo TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn, Phụ trách khoa Dinh dưỡng Cộng đồng, Viện Dinh dưỡng, việc ăn quá nhiều muối góp phần làm tăng huyết áp. Khi huyết áp tăng kéo dài, áp lực trong các vi mạch của thận, đặc biệt là cầu thận, cũng tăng lên, có thể dẫn đến tăng áp lực lọc, tổn thương cấu trúc thận và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh thận mạn tính.
Ăn quá nhiều muối cũng có thể làm tăng lượng protein trong nước tiểu, dấu hiệu cho thấy thận đang bị tổn thương.
TS Ngàn cho biết, các thực phẩm thường chứa nhiều muối gồm mì ăn liền, đồ ăn nhanh, snack mặn, xúc xích, thịt chế biến, nước chấm, gia vị và thực phẩm đóng hộp… Nhiều người không nhận ra rằng mình đang tiêu thụ quá nhiều muối bởi phần lớn lượng muối đã được thêm sẵn trong các sản phẩm này.
Bên cạnh đó, tiêu thụ quá nhiều đường, đặc biệt là đồ uống có đường là một trong những nguyên nhân chính gây ra bệnh béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.
Đường trong đồ uống (đường dạng lỏng) làm thay đổi quá trình trao đổi chất của cơ thể, gây ra tình trạng không dung nạp glucose và kháng insulin, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2, bệnh tim mạch, sâu răng, hội chứng chuyển hóa và bệnh gan.
Vì thế, người tiêu dùng nên hình thành thói quen tìm hiểu các thông tin về giá trị dinh dưỡng của thực phẩm hoặc món ăn trên các trang thông tin chính thống của Bộ Y tế và thực hành đọc nhãn dinh dưỡng trên bao bì thực phẩm.
Nhãn dinh dưỡng là thông tin về dinh dưỡng được thể hiện bằng số, bằng chữ dưới dạng bảng (thường ở mặt sau) hoặc hình ảnh, ký hiệu (thường ở mặt trước) được ghi trên nhãn của các thực phẩm bao gói sẵn.
Việc đọc hiểu nhãn dinh dưỡng giúp người dùng lựa chọn thực phẩm lành mạnh. Từ đó, góp phần phòng chống, kiểm soát các bệnh không lây nhiễm như béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, ung thư thông qua việc kiểm soát lượng calo và dinh dưỡng trong mỗi phần tiêu thụ.
