Theo thông tin từ nhà văn Sương Nguyệt Minh, sáng 8/4, khi đang trên một chuyến xe buýt dạo quanh thành phố, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu bất ngờ choáng và gục xuống. Ông được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Thu Cúc nhưng không qua khỏi.
Sự ra đi đột ngột của ông khiến giới văn chương bàng hoàng. Chỉ vài giờ trước đó, nhà thơ vẫn xuất hiện tại trụ sở Tạp chí Văn Nghệ Quân đội (số 4 Lý Nam Đế), nơi ông từng gắn bó nhiều năm.
Nhà văn Sương Nguyệt Minh cho biết, mỗi sáng, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu thường đi bộ qua phố Lý Nam Đế, dọc vỉa hè Phan Đình Phùng rợp bóng cây, gặp ai cũng bắt tay, nở nụ cười hiền hậu.
Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu (Ảnh: Hoàng Thu Phố).
Có những ngày, nhà thơ chọn lên xe buýt “rong chơi” khắp Hà Nội - ngắm phố cổ trầm mặc, những biệt thự cũ, con đường lá vàng hay mặt nước lặng của Tây Hồ. Đó là thú vui giản dị của ông bên cạnh việc sáng tác ở tuổi xế chiều.
Trong lời tiễn biệt, nhà văn Sương Nguyệt Minh xúc động viết: “Nhà số 4 Lý Nam Đế gọi ông là người hiền. Nhớ ông là nhớ Người hiền. Nhớ ông là nhớ Trường ca sư đoàn, Nấm mộ và cây trầm, nhớ Nếu tất cả trở về đông đủ/ Sư đoàn tôi sẽ thành mấy Sư đoàn, nhớ Màu hoa đỏ... Ông ra đi, nhưng thơ còn ở lại mãi mãi với đời.
Cầu mong ông thanh thản vân du cõi hạc. Chào ông, tiễn biệt ông - một nhà thơ cùng tòa soạn với nhau, cùng vui buồn với nhau”.
Theo Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều, sinh thời nhà thơ Nguyễn Đức Mậu hiểu nghệ thuật là phong phú và khác biệt, luôn độ lượng và công bằng với thế hệ sau nhưng không chấp nhận mọi sự dễ dãi.
Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu sinh năm 1948 tại Nam Định, trưởng thành từ kháng chiến chống Mỹ. Năm 1966, thuộc Sư đoàn 312 ở chiến trường Lào. Chính những năm tháng trận mạc đã trở thành nguồn cảm hứng xuyên suốt trong sáng tác của ông, với hình ảnh người lính và hậu phương hiện lên chân thực, giàu cảm xúc.
Sau chiến tranh, ông theo học Trường viết văn Nguyễn Du khóa I, rồi về công tác tại Tạp chí Văn Nghệ Quân đội, từng giữ cương vị Trưởng ban Thơ.
Ông có nhiều tác phẩm tiêu biểu về đề tài chiến tranh, người lính, hình ảnh phụ nữ ở hậu phương như: Mưa trong rừng cháy, Bão và sau bão, Cánh rừng nhiều đom đóm bay, tiểu thuyết Tướng và lính…
Năm 1990, trong chuyến lên biên giới Vị Xuyên (Hà Giang cũ), ông viết bài thơ Màu hoa đỏ để tri ân những người lính đã hy sinh. Một năm sau, tác phẩm được nhạc sĩ Thuận Yến phổ nhạc, trở thành ca khúc đi cùng nhiều thế hệ.
Nhạc sĩ Thuận Yến từng cho biết, bài thơ ban đầu có tên Thời hoa đỏ. Sau khi phổ nhạc, ông trao đổi với nhà thơ để đổi tên thành Màu hoa đỏ, bởi trong ký ức những năm tháng chiến tranh, dọc đường hành quân “chỉ gặp màu rực đỏ của hoa chuối rừng”.
Ca khúc sau đó được nhiều thế hệ nghệ sĩ thể hiện thành công, như NSND Thái Bảo, NSND Thanh Lam hay Trọng Tấn, góp phần đưa tác phẩm trở thành một trong những bài hát đi cùng năm tháng.
GS Mã Giang Lân từng nhận xét: "Nguyễn Đức Mậu như các nhà thơ Việt Nam cùng thời, cùng thế hệ, sống cùng nhân dân và chính cuộc sống chiến tranh với những gian khổ, hy sinh, những chiến tích anh hùng là chất liệu, nguồn cảm hứng dồi dào, phong phú cho thơ".
Nhà thơ cũng là tác giả bài Nếp nghĩ, từng xuất hiện trong đề thi Ngữ văn THPT, để lại nhiều chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc sống.
Sinh thời, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001 và Giải thưởng Văn học ASEAN cùng năm. Ông được đồng nghiệp đánh giá là người sống độ lượng, nghiêm cẩn với nghề và luôn nâng đỡ các thế hệ viết trẻ.
