Nước đi khôn ngoan của Mỹ có thể kết thúc cuộc chiến với Iran: Canh bạc mạo hiểm không tiếng súng

Chiến lược này dựa trên giả định rằng, nếu Iran không thể xuất khẩu dầu mỏ và nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu, nền kinh tế nước này sẽ phải đối mặt với những hậu quả nặng nề, buộc Tehran phải chấp nhận các điều khoản do Washington đề xuất để chấm dứt chiến tranh.

Đây được xem là một canh bạc khá mạo hiểm nhưng lại hội tụ nhiều điểm hợp lý, khi nền kinh tế Iran vốn đã suy yếu do các lệnh trừng phạt có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu lương thực, siêu lạm phát và khủng hoảng ngân hàng.

Tuy nhiên, không ít lần giả định như vậy đã khiến Mỹ đi sai hướng ở Trung Đông.

Hệ thống lãnh đạo Iran vẫn tồn tại bất chấp việc nhiều quan chức hàng đầu bị thiệt mạng trong chiến tranh đã cho thấy khả năng chịu đựng cao của họ. Dường như Mỹ lại đang đánh giá thấp sức chịu đựng của đối thủ trong một "cuộc chiến sinh tử".

Phong tỏa có thể giáng đòn mạnh vào kinh tế Iran thế nào?

Một phân tích của Tổ chức Bảo vệ Dân chủ (FDD) được trích dẫn rộng rãi ở Washington trong những ngày gần đây cho rằng chiến dịch phong tỏa - được duy trì bởi các tàu hải quân Mỹ bên ngoài eo biển Hormuz, được hỗ trợ bởi máy bay và 10.000 quân nhân - có thể hiệu quả.

Nghiên cứu viên cao cấp của FDD, Miad Maleki, lập luận rằng chiến dịch phong tỏa có thể nhanh chóng gây thiệt hại cho nền kinh tế Iran, cắt đứt phần lớn hoạt động thương mại, làm ngừng xuất khẩu dầu mỏ và gây ra lạm phát và áp lực tiền tệ trong vòng vài ngày.

Iran đặc biệt dễ bị tổn thương trước kế hoạch như vậy vì hơn 90% kim ngạch thương mại hàng năm trị giá 109,7 tỷ USD của nước này đi qua eo biển, theo phân tích. Và nước này có thể buộc phải ngừng sản xuất dầu trong vòng vài tuần vì họ sẽ không có nơi nào để chứa sản phẩm nếu không thể vận chuyển ra biển.

Vì vậy, có khả năng kế hoạch này sẽ bắt đầu thu hẹp các lựa chọn của Tehran theo cách mà cuộc tập kích đường không khó có thể làm được. “Iran đã bị giáng đòn mạnh bằng quân sự, nhưng chúng ta chưa thực sự bóp nghẹt được nền kinh tế của nước này. Và đó là lý do tại sao tôi nghĩ Tehran tin rằng họ vẫn còn một số quân bài để chơi”, Đô đốc James Stavridis, cựu Tư lệnh tối cao NATO, nói với nhà báo Kasie Hunt của CNN hôm 15/4.

Lệnh phong tỏa đặt Tehran trước một bài toán chiến lược mới. Các lựa chọn leo thang của họ rất rủi ro vì chúng có thể dẫn đến việc nối lại giao tranh và phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ và Israel.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) có thể đáp trả việc phong tỏa hệ thống cảng của họ bằng cách nối lại tấn công vào các đồng minh Vùng Vịnh của Mỹ.

Việc phong tỏa cũng tiềm ẩn rủi ro đối với Mỹ. Một "mục tiêu ngầm" của chiến dịch này là gây áp lực lên các quốc gia mua dầu của Iran, để buộc họ gây sức ép khiến Tehran quay trở lại bàn đàm phán. Nhưng nếu lực lượng Mỹ chặn bắt một tàu của cường quốc nào đó đang trên đường từ Iran, họ cũng sẽ có nguy cơ gây ra một sự cố ngoại giao.

Mỹ lạc quan về một thỏa thuận sớm

Nhà Trắng tin tưởng rằng lệnh phong tỏa có thể dẫn đến một vòng đàm phán mới với Iran, sau thất bại của phiên đàm phán đầu tiên tuần trước tại Pakistan. “Chưa có gì chính thức cho đến khi các bạn nghe được từ chúng tôi tại Nhà Trắng”, thư ký báo chí Karoline Leavitt nói với các phóng viên hôm 15/4. “Nhưng chúng tôi cảm thấy lạc quan về triển vọng của một thỏa thuận”, bà nói.

Nhiều người Mỹ sẽ hy vọng vào hòa bình. Chính quyền Mỹ trong nhiều tuần qua đã miêu tả Tehran đang "khao khát" tìm kiếm một thỏa thuận, bất chấp mọi bằng chứng hiện có. Cho đến nay, huyền thoại về nghệ thuật đàm phán của Tổng thống Trump, vốn cho rằng mọi cuộc khủng hoảng đều là một thỏa thuận đang chờ đợi, dường như chỉ là bề nổi khi đối mặt với những vấn đề địa chính trị khó giải quyết nhất trên thế giới.

Trong các cuộc đàm phán với Ukraine, Triều Tiên và Iran, chính quyền Mỹ thường dùng đến lời hứa "làm giàu kinh tế" và không đánh giá đúng các yếu tố văn hóa, lịch sử và chủ nghĩa dân tộc của các đối thủ.

Rõ ràng là tại Pakistan cuối tuần trước, lập trường của hai bên là không thể dung hòa. Washington mong muốn Iran không tìm cách sở hữu bom hạt nhân; hạn chế năng lực tên lửa; và chấm dứt sự hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah và Hamas. Tehran đang đòi bồi thường cho cuộc chiến và sẽ chiến đấu để giữ lại kho tên lửa của mình và ít nhất là quyền lý thuyết để làm giàu uranium.

Việc kiến ​​tạo hòa bình thành công đòi hỏi mỗi bên phải nỗ lực tạo ra một nhóm cơ hội chung, nơi các lợi ích và mục tiêu có thể được đáp ứng và trình bày cho nhiều đối tượng khác nhau ở mỗi quốc gia như một thắng lợi.

Điều này có thể sẽ là công việc kéo dài nhiều tháng, bao gồm các cuộc thảo luận chuyên sâu về những vấn đề phức tạp như vật lý hạt nhân và khoa học làm giàu uranium. Nó sẽ đòi hỏi chính quyền Mỹ phải thể hiện chiều sâu, sự khéo léo và lòng kiên nhẫn mà ngoại giao của họ cho đến nay vẫn còn thiếu.

Vì vậy, câu hỏi lớn nhất về lệnh phong tỏa mới của Tổng thống Trump có lẽ không phải là điều gì sẽ xảy ra nếu nó thất bại mà là điều gì sẽ xảy ra tiếp theo nếu nó thành công.