Tổng thống Trump (phải) lắng nghe Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tại Diễn đàn kinh tế Davos vào ngày 22-1 vừa qua - Ảnh: AFP
Tổng thống Mỹ Donald Trump, ngày 31-3, lại một lần nữa đe dọa sẽ hủy diệt trên diện rộng các nguồn tài nguyên năng lượng và cơ sở hạ tầng quan trọng khác của Iran, bao gồm cả các nhà máy khử mặn cung cấp nước uống và nhà máy điện, nếu một thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến tranh không đạt được "sớm".
Trong khi đó, Iran đã tấn công một nhà máy điện và nước quan trọng ở Kuwait. Một nhà máy lọc dầu ở Israel cũng bị tấn công và một máy bay không người lái đã đâm vào một tàu chở dầu lớn của Kuwait trong vùng biển Dubai, tất cả đều diễn ra trong ngày 31-3.
Đàm ít, đánh nhiều
Lời đe dọa mới của ông Trump được đưa ra trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social. Các bình luận trước đó với báo Anh Financial Times của ông gợi ý quân đội Mỹ có thể chiếm giữ đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran.
Đáp lại, Tehran tuyên bố sẽ phát động cuộc tấn công trên bộ vào các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh và thả thủy lôi ở Vịnh Ba Tư nếu quân đội Mỹ đặt chân lên lãnh thổ nước họ.
Nhưng bên cạnh những phát ngôn về quân sự, ông Trump lại liên tục tuyên bố đang đạt được tiến triển ngoại giao, bất chấp những phủ nhận từ phía Tehran.
Cụ thể, ông nói với báo Mỹ New York Post rằng Washington đang đàm phán với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cũng xác nhận Tehran đã nhận được đề xuất 15 điểm từ chính quyền Trump, nhưng nói những yêu cầu trong đó "quá đáng, phi thực tế và vô lý".
Giới phân tích cho rằng lập trường được đưa ra chính thức bởi cả hai bên về mặt cấu trúc vẫn còn lệch pha rất lớn.
Kế hoạch 15 điểm của Washington bao gồm lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng, Iran bàn giao kho dự trữ uranium làm giàu ở mức độ cao, dừng làm giàu thêm, hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo và chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm khu vực.
Đề xuất phản hồi của Iran, được phác thảo bởi Đài truyền hình nhà nước Press TV, kêu gọi chấm dứt các hành động xâm lược và giết chóc, có đảm bảo cụ thể để hành động như vậy không tái diễn, bồi thường, chấm dứt hành động thù địch không chỉ với Iran mà cả các đồng minh của họ trong khu vực, và công nhận chính thức chủ quyền của Iran với eo biển Hormuz.
Các nước khu vực gồm Pakistan, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập đã thành lập một nhóm để chuẩn bị cho các cuộc đàm phán kênh riêng với Mỹ và Iran.
Nhưng theo Đài Al Jazeera, khoảng cách giữa lập trường của Mỹ và Iran "còn rất lớn" khi trên thực tế các bên vẫn tiếp tục tăng cường hiện diện quân sự ở vùng Vịnh, đó là chưa kể tới nỗ lực gây rối của Israel.
"Hành lang ngoại giao" Pakistan
Vài giờ sau, trong cuộc phỏng vấn với FT, ông Trump xác nhận đàm phán gián tiếp thông qua các "đặc phái viên" Pakistan đang tiến triển và nhắc lại thời hạn ngày 6-4 mà ông đã đặt ra trên mạng xã hội Truth Social vào ngày 26-3 để Iran chấp nhận thỏa thuận hoặc đối mặt với các cuộc tấn công leo thang của Mỹ.
Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Pakistan Ishaq Dar xác nhận khi kết thúc các cuộc tham vấn bốn bên hôm 30-3 rằng Mỹ và Iran đã bày tỏ tin tưởng ở Pakistan để tạo điều kiện cho đàm phán trực tiếp. Ông nói Islamabad rất "vinh dự" được đón tiếp họ "trong những ngày tới, vì một giải pháp toàn diện và lâu dài cho cuộc xung đột đang diễn ra".
Vấn đề tỏ ra phức tạp ngay từ bước đầu tiên: xây dựng lòng tin. Ông Khan, nhà ngoại giao kỳ cựu, cho biết sự hoài nghi của Iran là rất sâu sắc và không phải vô lý.
"Iran nghi ngờ rằng tiến trình ngoại giao có thể đóng vai trò như bức màn che cho một cuộc tấn công trên bộ dọc theo bờ biển, các hòn đảo lân cận hoặc eo biển Hormuz. Không có cây gậy thần nào có thể xóa bỏ sự thiếu hụt lòng tin cố hữu sâu sắc như vậy chỉ sau một đêm", ông Khan nói.
Nói cách khác, trong khi tiến trình đàm phán có thể đang diễn ra ở hậu trường, có rất ít dấu hiệu công khai cho thấy cuộc chiến sẽ sớm đi đến một kết thúc ngoại giao.
Một biến số khác cần tính đến trong cuộc xung đột Iran hiện giờ là chuyến thăm đã bị lùi ngày của ông Trump tới Trung Quốc.
Tuần trước, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các phóng viên rằng chuyến thăm được sắp xếp lại không đồng nghĩa cuộc chiến Iran sắp kết thúc, dù ám chỉ nó có thể sớm chấm dứt.
Khi bị hỏi dồn liệu chuyến đi được thực hiện có nghĩa là cuộc chiến Iran đang dần hạ nhiệt hay không, bà Leavitt nhắc lại: "Chúng tôi luôn ước tính khoảng bốn đến sáu tuần, vì vậy quý vị có thể tự làm phép tính".
Bà cũng cho biết Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã rất thiện chí sắp xếp lại chuyến thăm và hiểu mong muốn của ông Trump ở lại Mỹ giữa lúc chiến tranh.
