Công an tỉnh Lào Cai kiểm tra cơ sở sản xuất giá đỗ bằng hóa chất độc hại ở xã Vĩnh Hưng (Phú Thọ) - Ảnh: THANH TUẤN
Đáng chú ý, tại dự thảo, Bộ Công an đề xuất tăng mức phạt tù với một số tội diễn biến phức tạp, xâm hại trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm, tự do của con người. Bên cạnh đó, các hành vi gian dối gây bức xúc thời gian qua và những tội có mức thu lợi bất chính lớn cũng được đề xuất tăng án.
Vì sao đề xuất tăng mức phạt tù với các tội này?
Tại báo cáo đánh giá tác động, Bộ Công an chỉ rõ mức phạt tù ở một số loại tội danh có nhiều diễn biến phức tạp, xâm hại trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm, tự do của con người, các tội phạm có tính chất gian dối, gây nhiều bức xúc trong thời gian qua, các tội có mức thu lợi bất chính lớn, các tội danh mà bản chất là trộm cắp tài sản... còn thấp, chưa tương xứng.
Đồng thời, chưa bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa tội phạm và bảo đảm tính công bằng trong chính sách hình sự. Cụ thể như tội làm nhục người khác (điều 155); tội vu khống (điều 156); tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (điều 157); tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới (điều 189); tội quảng cáo gian dối (điều 197); tội lừa dối khách hàng (điều 198); tội trốn thuế (điều 200); tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên (điều 227); tội vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản (điều 232).
Báo cáo tổng kết thi hành bộ luật của Bộ Công an nêu rõ nhóm tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm diễn biến ngày càng phức tạp về số lượng, phương thức, thủ đoạn cũng như tính chất dã man, tàn bạo của hành vi phạm tội. Nổi bật là các tội giết người, cố ý gây thương tích và hiếp dâm.
Các vi phạm về y tế, an toàn thực phẩm chủ yếu đến từ hành vi kinh doanh, lưu giữ, tiêu thụ các mặt hàng thực phẩm là sản phẩm động vật đông lạnh không rõ nguồn gốc, không đảm bảo an toàn thực phẩm, sử dụng các loại phụ gia, hóa chất không bảo đảm chất lượng hoặc không đúng quy trình...
Vì vậy, việc tăng hình phạt được cho là cần thiết nhằm tăng răn đe với tội xâm hại trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm, tự do hoặc tội trục lợi lớn.
Tạo lập môi trường xã hội an toàn, ổn định, bảo vệ tốt hơn quyền con người, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, các quyền về bảo vệ danh dự, uy tín, nhân phẩm con người rất dễ bị xâm hại trên không gian mạng.
Đề xuất hình phạt bổ sung lao động công ích
Một nội dung khác, Bộ Công an cũng đề xuất đưa lao động công ích thành một hình phạt bổ sung chính thức trong hệ thống hình phạt.
Việc áp dụng hình phạt này giúp đa dạng hình phạt trong hệ thống hình phạt của Bộ luật Hình sự. Đồng thời, có ý nghĩa giáo dục, phục hồi và phòng ngừa tái phạm; khắc phục hạn chế của hình phạt tiền, giúp giảm áp lực cho hệ thống giam giữ và chi phí xã hội của việc chấp hành án tù...
Định hướng nữa được đưa ra tại dự thảo là tiếp tục giảm các tội danh có thể bị áp dụng án tử hình. Hiện nay còn 10 tội danh có mức hình phạt cao nhất là tử hình.
Dự thảo chưa nêu rõ các tội danh sẽ bỏ hình phạt tử hình, nhưng nhấn mạnh quan điểm chỉ giữ lại hình phạt tử hình đối với các tội danh có tính chất tội ác nghiêm trọng, xâm phạm đến khách thể đặc biệt quan trọng, gây những hậu quả nặng nề về mặt kinh tế, xã hội và an ninh con người.
Bộ Công an nêu rõ việc tiếp tục thu hẹp hình phạt tử hình giúp Bộ luật Hình sự nhất quán hơn với định hướng cải cách tư pháp, tiếp tục nối dài xu hướng lập pháp đã được xác lập rất rõ trong lần sửa đổi 2025 là thu hẹp dần tử hình.
Điều này phù hợp với xu hướng của pháp luật quốc tế về quy định hình phạt tử hình, nâng cao khả năng bảo vệ quyền con người, đặc biệt quyền được sống của pháp luật hình sự.
Bộ Công an cũng đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền với một số tội danh. Việc nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe của hình phạt, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội, có tính đến sự thay đổi của mức lương cơ sở và thu nhập bình quân đầu người ở thời điểm hiện tại so với thời điểm 2009, 2015.
Bổ sung quy định về quyết định hình phạt là hình phạt tiền thay vì hình phạt tù đối với một số tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, nếu người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
