Chiều 23/4, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027.
Trong báo cáo giải trình trước khi Quốc hội thông qua, Chính phủ nêu định hướng không liệt kê giao dịch phải công chứng trong luật, chỉ quy định rõ hơn tiêu chí xác định giao dịch phải công chứng.
Việc chỉnh lý theo phương án này vừa giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng vừa làm rõ hơn các tiêu chí bắt buộc đối với giao dịch phải công chứng mà không bị trùng lặp, xung đột với các luật có liên quan.
Cụ thể, quy định này giúp giảm trực tiếp 6 loại giao dịch phải công chứng đang được quy định trong các nghị định của Chính phủ, tăng số lượng giao dịch được công chứng tự nguyện theo yêu cầu, tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân.
Về đề xuất bỏ quy định chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên, Chính phủ cho rằng trong bối cảnh việc định danh điện tử, công nghệ sinh trắc học triển khai rộng rãi, công chứng viên được trang bị thiết bị xác thực cá nhân bằng công nghệ sinh trắc học, máy quét chuyên dụng hoặc sử dụng ứng dụng VNelD để xác thực người yêu cầu công chứng, ngăn chặn giả mạo…, thì việc bỏ quy định nói trên sẽ giúp giảm bớt một khâu trong thủ tục công chứng.
Tuy nhiên, trong thời gian qua, quy định này cũng đã góp phần nâng cao trách nhiệm của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng, tăng tính minh bạch, xác thực đối với giao dịch công chứng.
Quy định này đồng thời bảo đảm các giao dịch công chứng phải được ký trước sự chứng kiến của công chứng viên, bảo vệ tốt hơn quyền lợi cho công chứng viên và người yêu cầu công chứng.
Do vậy, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo luật theo hướng giữ lại quy định về việc chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên.
Bất động sản phải công chứng theo địa hạt
Về thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản, có đại biểu Quốc hội đề nghị đưa quy định không theo địa giới hành chỉnh ngay trong Luật Công chứng. Một số ý kiến khác đề nghị chưa bỏ ngay thẩm quyền giao dịch về bất động sản theo tỉnh, thành phố mà giao Chính phủ quy định lộ trình, bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch về bất động sản.
Báo cáo giải trình, Chính phủ nêu rõ bất động sản là loại tài sản có giá trị lớn, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với đời sống kinh tế - xã hội. Do vậy, giao dịch về bất động sản cần có cơ chế phù hợp để vừa tạo thuận lợi và thúc đẩy giao dịch vừa bảo đảm an toàn pháp lý cao nhất.
Việc quy định công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chỉ được công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở là phù hợp. Theo đó, công chứng viên phải chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm đối tượng của giao dịch.
Trong khi đó, cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất từ Trung ương đến địa phương đang trong quá trình triển khai xây dựng. Mỗi tỉnh, thành phố vẫn sử dụng cơ sở của địa phương và chưa có sự kết nối, chia sẻ cho các nơi khác. Do vậy, việc thực hiện công chứng giao dịch về bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố sẽ hạn chế tối đa nguy cơ rủi ro về công chứng, chứng thực nhiều lần đối với một bất động sản tại một thời điểm.
Chính phủ cho biết ý kiến của đại biểu Quốc hội về việc chỉ thu hẹp mà chưa xóa bỏ ngay thẩm quyền giao dịch về bất động sản và giao Chính phủ quy định theo lộ trình đã được thể hiện trong dự thảo luật.
Theo đó, việc công chứng giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản (ví dụ hợp đồng ủy quyền liên quan đến bất động sản, hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng mua bán bất động sản, hợp đồng đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản...) có thể được thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng tại bất kỳ tỉnh, thành phố nào để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.
Như vậy, việc công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, khi cơ sở dữ liệu công chứng và liên quan được vận hành đầy đủ, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Trước quan điểm đề nghị bỏ quy định về thẩm quyền công chứng đối với giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng các bất động sản để phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự, Chính phủ giải thích quy định này không đặt ra yêu cầu bắt buộc mà chỉ trong trường hợp các chủ thể tự nguyện yêu cầu công chứng đối với loại giao dịch này. Việc công chứng thuộc thẩm quyền của công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng có trụ sở tại tỉnh, thành phố nơi có bất động sản.
Tuy nhiên, để tránh cách hiểu không thống nhất, đồng thời tiếp tục thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng theo địa hạt, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo luật theo hướng bỏ giao dịch đặt cọc bất động sản thuộc đối tượng phải công chứng.
