Cuộc chạy đua của Mỹ nhằm bảo vệ lực lượng ở Trung Đông

Tài khoản Air Force Amn/Nco/Snco chuyên đăng tư liệu về không quân Mỹ hôm 29/3 công bố loạt ảnh kèm mô tả "máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry bị hư hại ở căn cứ không quân Prince Sultan". Dữ liệu đối chiếu địa lý cho thấy máy bay nằm trên đường lăn, bên cạnh một trong hai đường băng chính của sân bay Prince Sultan.

Hãng thông tấn AP và Reuters trước đó dẫn lời các quan chức Mỹ am hiểu vấn đề cho biết đòn tấn công của Iran còn khiến "12 binh sĩ Mỹ bị thương, hàng loạt máy bay tiếp dầu bị hư hại".

Sự việc xảy ra chỉ vài ngày sau khi Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, đăng thông báo tìm kiếm nhà cung cấp "hệ thống công trình trú ẩn kiên cố, lắp ghép sẵn và có thể vận chuyển" nhằm bảo vệ quân nhân khỏi các vụ nổ và mảnh văng.

Các nhà thầu được yêu cầu nêu rõ thông tin về "mối đe dọa cao nhất" mà sản phẩm của mình có thể chống chịu, ví dụ sức nổ, mảnh văng và tác động từ tên lửa đạn đạo.

CENTCOM muốn nhanh chóng nhận sản phẩm và yêu cầu nhà thầu cung cấp 3 phương án cung cấp khác nhau, lần lượt tương ứng với mốc thời gian bàn giao là 3 ngày, 15 ngày và 30 ngày. Các sản phẩm sẽ được chuyển đến sân bay quốc tế King Hussein ở Jordan.

Bộ tư lệnh Trung tâm thuộc không quân Mỹ (AFCENT) ngày 25/3 cũng phát thông báo tìm nhà thầu giúp tăng cường bảo vệ lực lượng tại sân bay quân sự Al Udeid của Qatar, vốn là căn cứ đồn trú lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông.

Theo đó, AFCENT đang tìm kiếm những công ty có khả năng thiết kế Tòa nhà Trung tâm Tác chiến "kiên cố, nằm dưới lòng đất và an toàn", cũng như xây dựng công trình dùng để hỗ trợ nhiều loại nhiệm vụ và máy bay khác nhau, trong đó có oanh tạc cơ, tiêm kích và phi cơ không người lái (UAV).

Chương trình dự kiến kéo dài 7 năm, là một phần của Kế hoạch Tổng thể Chiến lược (SMP2040), bao gồm hơn 170 dự án do Qatar tài trợ với tổng giá trị hơn 10 tỷ USD. Kế hoạch cũng có thể bao gồm xây dựng thêm hạ tầng như văn phòng hành chính, trung tâm chỉ huy, cơ sở phục vụ hoạt động tác chiến và hỗ trợ đời sống cho nhân sự chuyên biệt, thang máy và bãi đậu xe.

Những căn cứ quân sự có lực lượng Mỹ đồn trú ở Trung Đông đã liên tục bị Iran nhắm mục tiêu kể từ khi xung đột bùng phát hôm 28/2. Chiến sự đã khiến 13 binh sĩ Mỹ thiệt mạng, hơn 300 lính bị thương, nhiều cơ sở và thiết bị quân sự quý giá đã bị hư hỏng hoặc phá hủy.

Báo New York Times hôm 26/3 cho biết các cuộc tập kích từ Iran đã khiến nhiều binh sĩ Mỹ tại Trung Đông phải di dời đến khách sạn và văn phòng dân sự. Điều này khiến phần lớn lực lượng trên bộ của Mỹ phải tham chiến theo kiểu "làm việc từ xa", ngoại trừ phi công cùng đội ngũ bảo dưỡng máy bay.

AFCENT không cho biết dự án xây công trình trú ẩn mới có liên quan đến xung đột hiện nay ở Trung Đông hay không. Thông báo về SMP2040 do AFCENT đưa ra hôm 3/2, gần một tháng trước khi chiến sự bùng phát, không đề cập đến công trình này.

"Kế hoạch cần nhiều năm để hoàn thành cũng đặt ra câu hỏi tại sao nó không được công bố sớm hơn, trong bối cảnh căn cứ Al Udeid từ lâu đã được coi là mục tiêu tấn công tiềm tàng của Iran", biên tập viên Howard Altman của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nêu quan điểm.

Căn cứ Al Udeid nằm cách Iran khoảng 280 km, từng đối mặt ít nhất 10 tên lửa đạn đạo trong xung đột hồi tháng 6/2025. Một quả đạn trong số đó đã vượt qua lưới phòng không, phá hủy thiết bị liên lạc MET có giá 15 triệu USD. Sân bay này cũng liên tục hứng chịu các đòn tập kích của Iran trong một tháng qua, khiến radar và nhiều công trình bị hư hỏng.

Nguyên nhân khiến Mỹ không xây dựng công trình trú ẩn kiên cố, đặc biệt là cho máy bay, tại những căn cứ tiền phương như Al Udeid đã là dấu hỏi từ lâu. Trong nhiều năm qua, các quan chức Lầu Năm Góc thường phản đối đầu tư vào nỗ lực gia cố các căn cứ và hạ tầng trọng yếu, đặc biệt là nhà chứa bảo vệ máy bay khỏi UAV và các mối đe dọa khác, do lo ngại vấn đề hiệu quả và chi phí.

Theo Altman, một trong những mối lo ngại lớn nhất hiện nay là căn cứ chiến lược Andersen ở đảo Guam thiếu hụt nhà chứa máy bay kiên cố. Đây là địa điểm chủ chốt để Mỹ triển khai sức mạnh quân sự tại Thái Bình Dương, cũng là mục tiêu hàng đầu của Trung Quốc trong trường hợp xảy ra xung đột.

David Deptula, tướng không quân Mỹ về hưu, hôm 27/3 bày tỏ ngại trước thực trạng thiếu công trình trú ẩn kiên cố tại nhiều căn cứ trọng yếu.

"Những hạ tầng như vậy hoàn toàn cần thiết, tôi từng nói điều này trong quá trình xây dựng căn cứ Al Udeid. Tuy nhiên, tất cả đều xoay quanh vấn đề tiền bạc", ông cho hay, thêm rằng đây cũng lý do căn cứ ở Guam không có nhà chứa kiên cố.

Ông cho biết đã tìm cách xây dựng công trình kiên cố khi còn giữ chức Giám đốc Tác chiến Không quân Vũ trụ, thuộc Lực lượng Không quân Thái Bình Dương, cách đây hơn 20 năm. "Ý kiến của chúng tôi đã bị bỏ qua do các ưu tiên khác vào thời điểm đó", Deptula nhớ lại.

Ông nói "không biết" về kế hoạch xây hạ tầng mới tại Al Udeid, song cho rằng nỗ lực này đã "quá muộn" đối với xung đột hiện tại.

Quân đội Mỹ dường như đã bắt đầu thay đổi thái độ về vấn đề xây dựng công trình trú ẩn. Năm ngoái, Công binh Lục quân Mỹ thông báo bổ sung năng lực chống drone cho hệ thống mái che bảo vệ dạng mô-đun (MPS-OHC), vốn được thiết kế để đối phó rocket, đạn pháo và cối.

Vài tuần trước khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, Lầu Năm Góc cũng phát hành tài liệu hướng dẫn về cách gia cố cơ sở dân sự và quân sự ở trong nước, trước mối đe dọa ngày càng tăng từ drone cỡ nhỏ.

"Đương nhiên là xung đột Trung Đông mang tới mối đe dọa khác, khi các căn cứ Mỹ bị tên lửa đạn đạo và UAV cỡ lớn như Shahed-136 tập kích. Dù vậy, xung đột này một lần nữa cho thấy Mỹ cần tìm ra biện pháp tốt hơn để bảo vệ quân nhân và khí tài", Altman cho hay.

Phạm Giang (Theo War Zone, AP, New York Times)