Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, giải thích cơ thể con người luôn cố gắng duy trì thân nhiệt ổn định để đảm bảo hoạt động bình thường của não, tim và các cơ quan quan trọng khác. Trong điều kiện nắng nóng cực đoan, khi thân nhiệt cơ thể tăng lên trên khoảng 40 độ C, tình trạng sốc nhiệt (sốc do nóng) có thể xuất hiện. Lúc này, trung tâm điều hòa thân nhiệt bị rối loạn, các cơ chế tự bảo vệ trở nên quá tải, mồ hôi có thể giảm hoặc ngừng tiết, da nóng rực, người lơ mơ, rối loạn ý thức, có thể co giật, hôn mê.
Nắng nóng, mặt đường, bê tông, mái tôn, kính... hấp thụ và tích trữ lượng nhiệt lớn trong ngày, tỏa nhiệt trở lại môi trường vào chiều tối, khiến không khí nóng bức kéo dài. Hiệu ứng "đảo nhiệt đô thị" làm cho nhiệt độ người dân cảm nhận được cao hơn đáng kể so với khu vực nông thôn hoặc vùng nhiều cây xanh. Bên cạnh đó, không khí ít gió, khói bụi, ô nhiễm làm tăng gánh nặng cho hệ hô hấp và tim mạch.
"Sốc nhiệt gây tổn thương trực tiếp cho tế bào não và nhiều cơ quan khác như tim, gan, thận, nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể đột quỵ, tử vong trong thời gian ngắn", bác sĩ nói.
Các nhóm dễ tổn thương bao gồm người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính và người từng bị đột quỵ. Ở người lớn tuổi, khả năng điều chỉnh thân nhiệt suy giảm, mạch máu xơ cứng, tim yếu hơn, cảm giác khát cũng kém nhạy, nên dễ rơi vào tình trạng mất nước nặng mà không nhận ra.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có diện tích bề mặt cơ thể lớn so với cân nặng, hấp thu nhiệt nhanh nhưng hệ thống mồ hôi chưa phát triển hoàn thiện, nên nguy cơ quá tải nhiệt cao hơn người trưởng thành.
Những người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, suy thận, rối loạn mỡ máu, béo phì... hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc hạ áp nếu không chú ý bù nước và nghỉ ngơi hợp lý, nguy cơ biến cố trong những ngày nắng nóng càng tăng.
Thời tiết nắng nóng dễ dẫn đến nguy cơ sốc nhiệt, say nắng, đột quỵ. Ảnh: Giang Huy
Để bảo vệ cơ thể, mọi người cần duy trì thói quen uống đủ nước. Người trưởng thành nên uống khoảng 1,5-2 lít nước mỗi ngày, tăng hơn khi phải làm việc ngoài trời hoặc vận động nhiều. Bổ sung nước dừa, nước hoa quả ít đường, hạn chế nước ngọt có gas, nước tăng lực, cà phê. Không uống rượu bia để giải khát trong những ngày nắng nóng.
Tăng cường rau xanh, trái cây tươi, các loại cá và hạt, giảm bớt đồ chiên xào, thức ăn nhanh, thịt đỏ nhiều mỡ. Các loại rau lá xanh đậm, trái cây họ cam quýt, chuối, dưa hấu, cà chua, bí đao... giúp bổ sung vitamin, chất chống oxy hóa và khoáng chất như kali, hỗ trợ điều hòa huyết áp, giảm gánh nặng cho tim mạch. Hạn chế thực phẩm quá mặn, quá ngọt hoặc quá nhiều chất béo.
Hạn chế ra đường từ khoảng 10h đến 16h, trừ trường hợp bất khả kháng. Người phải làm ngoài trời, như tài xế taxi, xe công nghệ, shipper, công nhân xây dựng nên chia nhỏ thời gian làm việc, xen kẽ nghỉ ngơi ở nơi có bóng râm, thoáng gió, uống nước đều đặn. Khi ra đường, mọi người cần đội mũ rộng vành, đeo kính râm, che kín vùng gáy, mặc quần áo sáng màu, mỏng, thấm hút mồ hôi tốt, dùng kem chống nắng phù hợp để giảm bớt tác hại của bức xạ.
Trong nhà, nên sử dụng máy lạnh ở mức nhiệt độ vừa phải, khoảng 26-28 độ C, kết hợp với quạt để lưu thông không khí. Tránh chỉnh nhiệt độ quá thấp và tránh ngồi trực tiếp dưới luồng gió lạnh thổi thẳng vào đầu, cổ. Trước khi ra ngoài nên tắt máy lạnh, mở cửa cho không khí lưu thông một lúc để cơ thể làm quen dần với nhiệt độ bên ngoài.
Đi nắng về, bạn nên ngồi nghỉ 15-20 phút rồi mới tắm, ưu tiên nước ấm hoặc mát vừa, không tắm nước quá lạnh đột ngột.
Thùy An
