"Tôi tháo găng, đôi bàn tay trần đỏ ửng và ướt đẫm mồ hôi ánh lên dưới ánh đèn neon", Buffon từng viết trong hồi ức về khoảnh khắc rời sân ở hiệp một trận cuối cùng của sự nghiệp lẫy lừng vào tháng 5/2023. "Tôi thực sự cảm thấy tâm hồn mình như đã chết. Tôi 45 tuổi, và xung quanh tôi, nhiều đồng đội thậm chí chỉ đáng tuổi con tôi trong chiếc quần đùi đang sải bước vào phòng thay đồ".

Giọng văn đầy lôi cuốn và riêng tư trong cuốn sách mang tên Saved của Buffon – được mở đầu bằng trận play-off Serie B cuối cùng cho Parma – cũng chân thành và cởi mở như chính tính cách của ông. Với 28 năm sự nghiệp thi đấu nhà nghề lừng lẫy, những suy ngẫm của Buffon vừa gây xúc động, vừa mang vẻ trầm mặc. "Gigi này, liệu anh có thể sống thiếu bóng đá không?", ông tự vấn. "Không, tôi không thể... khi tuổi trẻ đã qua đi, khi thời kỳ bạn thấy mình mạnh mẽ và tràn đầy quyền năng khép lại, khi cơ bắp, khớp xương và phản xạ bắt đầu rệu rã, đó thực sự là một cảm giác giống như cái chết".

Tuy nhiên, trái ngược với những dòng chữ đó, Buffon của hiện tại lại tràn đầy sức sống. Ông thong dong hút một điếu thuốc trên phố King’s Cross trước khi bước vào văn phòng tờ báo Anh Guardian với nguồn năng lượng tích cực, niềm nở đáp lại cái ôm của một nhân viên an ninh đang ngỡ ngàng trước sự hiện diện của một tượng đài. Suốt 80 phút trò chuyện, Buffon gây ấn tượng bởi lối suy xét thấu đáo trước mọi câu hỏi, từ việc giải nghệ cho đến vai trò trưởng đoàn ở ĐTQG, với nỗi đau chưa lành khi Italy lần thứ ba liên tiếp lỡ hẹn với World Cup.

Buffon so sánh những cảm xúc đó với sự thăng hoa khi vô địch World Cup 2006, giải đấu mà màn trình diễn chói sáng của ông đến ngay sau dư chấn cay đắng từ bê bối Calciopoli chấn động mà ông từng bị lôi kéo vào.

Nhưng đầu tiên, trước câu hỏi rằng việc giải nghệ giờ đây có còn giống như "cái chết" hay không, Buffon đáp: "Hiện tại, tôi có những cảm xúc rất đối lập. Một mặt, tôi thấy đó là lựa chọn đúng đắn. Vì vậy, tôi hạnh phúc khi kết thúc hành trình của mình. Nhưng mặt khác, rõ ràng tôi cũng có những nỗi sợ, bởi từ thời khắc đó, sau gần 30 năm, tôi biết cuộc đời mình hoàn toàn thay đổi".

Buffon hiểu các câu hỏi bằng tiếng Anh nhưng chọn trả lời bằng tiếng Italy. Ông bật cười khi được hỏi liệu mình có còn chơi trận bóng phủi nào kể từ sau trận cuối cùng trong màu áo Parma hay không. "Không! Tôi thực sự không nhớ việc xỏ giày ra sân", cựu thủ thành 48 tuổi khẳng định. "Tôi tin chắc đấy là thời điểm thích hợp để dừng lại. Tôi từng có những cảm xúc xung đột đó, nhưng rồi tôi nhận ra cuộc đời mình đã đột ngột sang trang. Giờ đây, tôi sống theo một cách khác, lặng lẽ hơn. Tôi học cách chấp nhận và bước tiếp".

Việc chấp nhận trở nên dễ dàng hơn khi nhìn vào danh sách những thành tựu mà Buffon đã tích lũy. Ông là cầu thủ ra sân nhiều nhất của tuyển Italy với 176 lần, góp mặt trong 5 kỳ World Cup. Buffon cũng nắm giữ kỷ lục vô địch Serie A nhiều nhất với 10 lần VĐQG cùng Juventus, đồng thời thiết lập kỷ lục giải đấu với 974 phút liên tiếp giữ sạch lưới ở mùa 2015-2016.

"Có hai điều tôi đặc biệt tự hào", Buffon nói thêm. "Thứ nhất là sự bền bỉ và duy trì phong độ đỉnh cao xuyên suốt. Thứ hai là mối quan hệ với các đồng đội và sự gắn kết trên sân cỏ, một trong những cách tuyệt vời nhất để cùng làm việc và chơi bóng".

Dù có vẻ như không tì vết trong suốt gần một nghìn phút ở mùa giải cột mốc 10 năm trước, Buffon tin rằng chiến dịch xuất sắc nhất của mình là mùa 2002-2003. "Khi đó, tôi có phong độ thăng hoa, cảm giác đó cũng lặp lại ở World Cup 2006", ông kể. "Trong những thời khắc ấy, dường như mọi thứ đều đi đúng quỹ đạo hoàn hảo, bạn cảm thấy mình gần như vạn năng, và có cảm tưởng rằng mình là kẻ không thể bị đánh bại. Nhưng dòng chảy năng lượng và sự thông tuệ về tinh thần đó rất khó diễn tả. Tôi không biết điều gì diễn ra bên trong mình, nhưng lại thấy mọi thứ vô cùng sáng tỏ, tường minh".

Buffon tìm thấy trạng thái ấy tại World Cup 2006, trong bối cảnh nền bóng đá Italy bị bủa vây bởi vết nhơ từ bê bối Calciopoli, sự kiện mà ông thừa nhận trong cuốn sách Saved là đã khiến tuyển Italy "mất điểm trầm trọng trong mắt công chúng". Ngày ấy, truyền thông và dư luận nước này đầy rẫy những cáo buộc rằng Juventus và nhiều CLB Serie A khác đã thao túng hiệp hội trọng tài. Buffon cũng bị cáo buộc tham gia cá độ bóng đá bất hợp pháp và phải rời trại tập trung World Cup để bị thẩm vấn suốt hai giờ tại văn phòng công tố. Cuối cùng, ông được minh oan.

20 năm trôi qua, Buffon chia sẻ rằng sau một bê bối tầm vóc quốc gia khiến Juventus bị giáng xuống Serie B, "không dễ tìm thấy sự bình tĩnh và thanh thản để tập trung vào mục tiêu chơi một kỳ World Cup tốt nhất có thể, ông giải thích. "Nhưng khác biệt là khi bạn soi gương, bạn nhận ra mình không phải kẻ dối trá. Bạn thành thật với chính mình. Chúng tôi biết mình không làm gì sai trái. Chúng tôi đã phải trả một cái giá không thể lý giải, nhưng chính sự bất công đó đã khơi dậy những gì tốt đẹp nhất trong chúng tôi".

Trận chung kết World Cup 2006 giữa Pháp và Italy diễn ra tại Berlin. Buffon thản nhiên mỉm cười khi nhớ lại phút thứ 7, đồng đội cũ Zinedine Zidane tại Juventus ghi bàn vào lưới ông bằng cú sút penalty kiểu Panenka, bóng chạm mép dưới xà ngang và nảy qua vạch vôi. Marco Materazzi gỡ hòa 12 phút sau đó và tỷ số 1-1 được giữ nguyên đến hết thời gian chính thức. Sau đó, ngay trước khi hiệp phụ thứ nhất kết thúc, Buffon chặn đứng Zidane bằng một pha cứu thua xuất thần.

"Tôi nhớ rất rõ", Buffon nói với nụ cười hóm hỉnh về pha phản xạ thần sầu để đẩy quả bóng qua xà, sau quả tạt hiểm hóc của Willy Sagnol để Zidane băng vào đánh đầu như búa bổ. "Khi Zidane chạm bóng, anh ấy đánh đầu với lực rất mạnh và cả sự ‘hung hiểm’. Cảm giác như anh ấy dứt điểm bằng chân chứ không phải bằng đầu vì nó quá nhanh. Tôi biết anh ấy tin chắc mình đã ghi bàn. Vì vậy anh ấy đã rất thất vọng khi tôi cản được. Nhưng Zidane là một nhà vô địch vĩ đại, và vì thế tôi tin rằng cuối cùng anh ấy cũng có cảm giác nể pha cứu thua đó của tôi".

Cơn thịnh nộ sớm bao trùm lấy Zidane. Năm phút sau pha cứu thua của Buffon, hậu vệ Marco Materazzi đã buông lời lăng mạ thủ quân tuyển Pháp. Không ai nghe thấy nội dung cuộc đối thoại đó, và vào thời điểm ấy, có vẻ như Buffon là cầu thủ duy nhất chứng kiến cảnh Zidane húc đầu thẳng vào ngực Materazzi.

"Tôi đứng cách đó khoảng 15 m và có thể nghe rõ tiếng va chạm đầy khô khốc", Buffon hồi tưởng. "Nếu là ai khác hứng chịu cú húc đó, họ đã bất tỉnh nhân sự rồi. Trọng tài biên không thấy, tôi là người duy nhất chứng kiến. Vì vậy, tôi đã lao đến trọng tài chính và trợ lý để thu hút sự chú ý của họ. Materazzi nằm sân, Zidane đứng bất động, tôi thì phản đối quyết liệt, và cuối cùng trận đấu đã phải dừng lại".

Trọng tài Horacio Elizondo sau khi tham khảo ý kiến các trợ lý và nhờ sự hỗ trợ từ các góc máy truyền hình ghi lại khoảnh khắc gây sốc, đã rút thẻ đỏ truất quyền thi đấu đối với Zidane. Italy sau đó lên ngôi vô địch World Cup trên chấm luân lưu.

Nhắc về tấm thẻ đỏ của người đồng nghiệp bên kia chiến tuyến, Buffon thừa nhận: "Tôi đã rúng động và kẹt giữa những cảm xúc hỗn độn. Tôi biết đó là trận đấu cuối cùng của Zidane, một trong những cầu thủ vĩ đại và hào hoa nhất lịch sử bóng đá. Tôi thấy tiếc cho anh ấy khi sự nghiệp lại kết thúc theo kịch bản như vậy". Phải hơn một năm sau, Materazzi mới thú nhận đã khiêu khích Zidane bằng câu nói: "Tao thích lấy đứa em gái điếm của mày".

Buffon lắc đầu khi được hỏi liệu anh và Zidane đã bao giờ nhắc lại về sự cố tai tiếng đó chưa. "Chúng tôi chưa bao giờ nói về nó", ông cho biết. "Tất nhiên chúng tôi đã gặp nhau rất nhiều lần, và tôi tin giữa cả hai có một mối quan hệ tốt đẹp dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau. Tôi không bao giờ muốn khơi lại chuyện đó vì sự tôn trọng dành cho anh ấy. Zidane là một nhà vô địch đã giành được mọi thứ, nhưng tôi tin sâu thẳm trong lòng, đó luôn là một nỗi đau, và đó là lý do tôi không muốn anh ấy phải nhớ về nó".

"Đó là lỗi của tôi", Buffon sau đó đùa bằng tiếng Anh, nhắc lại vẻ mặt ngỡ ngàng của Zidane khi pha dứt điểm hiểm hóc bị cản phá, dẫn đến cơn ức chế và cú húc đầu định mệnh.

Buffon ví von rằng Parma giống như người mẹ, Juventus là người cha, còn PSG – CLB thứ ba trong sự nghiệp của ông – tựa như một người bạn thân thiết mà ông cùng đi nghỉ mát. Vậy còn tuyển Italy? Sau một hồi suy nghĩ, ông trìu mến trả lời: "ĐTQG là ông nội. Đó là khái niệm về di sản, nghĩa là nó cần được bảo vệ theo cách tinh tế. Người ông ấy cần được phụng dưỡng và chở che".

Tháng trước, khi Buffon giữ vai trò trưởng đoàn, tuyển Italy để thua Bosnia & Herzegovina 1-4 trên chấm luân lưu trong trận play-off World Cup. Thất bại này nối tiếp chuỗi bi kịch: không thể đánh bại Thụy Điển ở trận quyết định vòng loại năm 2017 (dẫn đến việc Buffon giã từ sự nghiệp khoác áo tuyển) và trận thua Bắc Macedonia năm 2022 khiến họ lỡ hẹn với World Cup tại Qatar.

Nhìn lại thảm họa mới nhất, Buffon thẳng thắn: "Đó là một trang sử đau đớn cho bóng đá Italy và chính bản thân tôi. Nếu 12 năm trước có ai nói điều này sẽ ập đến, tôi thà tin rằng bản thân sẽ thấy 1.000 người ngoài hành tinh quanh mình còn hơn là tin Italy vắng mặt ở ba kỳ World Cup liên tiếp. Nhưng đó là sự thật trần trụi. Để vượt qua, chúng tôi cần hiểu rõ gốc rễ của những khó khăn. Chúng tôi cần thay đổi. Nếu có một phân tích rõ ràng, chúng tôi sẽ có tiềm năng tạo ra một tương lai tốt đẹp hơn. Nhưng nếu bạn chối bỏ vấn đề, nó sẽ luôn tồn tại ở đó".

Với góc nhìn của mình, Buffon chỉ ra ba lý do cốt lõi cho sự sa cơ của bóng đá Italy. "Thứ nhất là toàn cầu hóa, điều này cho phép mọi đội bóng đều trở nên cạnh tranh và mặt bằng chung trình độ đã tăng lên đáng kể", ông lý giải. "Thứ hai, cho đến 15 năm trước, chúng tôi thường thắng nhờ sự vượt trội về chiến thuật so với đối thủ, nhưng giờ thì không còn nữa. Và thứ ba, dù có những cầu thủ xuất sắc, nhưng chúng tôi đang thiếu đi những thiên tài sáng tạo thực thụ như Roberto Baggio, Alessandro Del Piero hay Francesco Totti – những người từng giúp chúng tôi định đoạt trận đấu".

Buffon cũng không ngại thừa nhận rằng ngay cả khi ở đỉnh cao, ông cũng từng bị ảnh hưởng bởi trầm cảm và các cơn hoảng loạn. Nhưng giờ đây, ông nói: "Tôi đã học được rằng việc chia sẻ những điểm yếu và sự tổn thương của mình có thể là biểu hiện của sức mạnh. Tôi cảm thấy an tâm và cân bằng hơn. Tôi thấy thoải mái khi nói về việc mình đã từng dễ tổn thương thế nào. Trong giai đoạn khó khăn đó, tôi nhận ra rằng trò chuyện với mọi người là một liệu pháp tốt".

Thời khắc hôn chiếc cup vàng World Cup 2006, đôi găng tay của Buffon có in dòng chữ BUFFON C.U.I.T tri ân các "ultra" (CĐV cuồng nhiệt) của nhóm nhóm Commando Ultra Indian Tips, những người mà ông từng cùng cổ vũ cho đội bóng quê hương Carrarese. "Tôi là một trong số ít cầu thủ từng có quá khứ là một fan cuồng", Buffon tiết lộ. "Thế giới ultra thường là tâm điểm của tranh cãi vì các hành vi tội phạm và bạo lực, nhưng đó cũng là một thế giới ít người hiểu rõ. Nhiều CĐV trong số đó tuân thủ các quy tắc đạo đức rạch ròi, và các nhóm ultra cũng có những tổ chức làm từ thiện".

Liệu Buffon có lo lắng về việc bóng đá đang dần bị "thương mại hóa" quá mức? "Đó là một câu hỏi khó và chúng ta cần một cuộc tranh luận nghiêm túc", anh trả lời. "Tôi nghĩ khi thể thao trở thành một loại hình kinh doanh, rủi ro là bạn sẽ đánh mất những giá trị, đam mê và cảm giác thuộc về khi khoác lên mình màu áo của đội bóng yêu thích".

Hiện tại, sau khi rời công việc tại ĐTQG, Buffon tập trung vào việc làm "một người cha tốt" cho hai cậu con trai. "Đó tự thân đã là một trọng trách lớn lao, và rõ ràng là tôi đã không hiện diện nhiều trong cuộc sống của chúng khi còn thi đấu". Nhưng bóng đá vẫn chảy trong huyết quản của ông, mạnh mẽ đến mức người ta tin rằng Buffon sẽ sớm trở lại. "Đó là thế giới tôi hiểu rõ nhất. Vì vậy, tôi sẽ luôn ở lại nơi mình được trân trọng và cho tôi đất diễn nhiều nhất. Và thế giới đó chính là bóng đá".

Hoàng Thông (theo Guardian)