Những ngày Trung Đông rung chuyển trong chiến sự Iran

Giao tranh giữa Mỹ - Israel và Iran diễn ra trong hơn 5 tuần, cho đến các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần vào ngày thứ 39 của xung đột. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 21/4 thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn để chờ đề xuất đàm phán từ Iran.

Cuộc chiến do Mỹ - Israel phát động đã lan ra khắp Trung Đông và khiến hàng nghìn người thiệt mạng, chủ yếu tại Lebanon và Iran. Xung đột còn làm hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế toàn cầu.

Dưới đây là những bước ngoặt quan trọng trong cuộc chiến:

Ngày 28/2: Quân đội Mỹ - Israel phát động các cuộc tấn công trên khắp Iran, nhắm vào khu phức hợp chính phủ ở Tehran và các mục tiêu quân sự. Những cuộc tập kích này đã khiến ông Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao của Iran, cùng nhiều quan chức quân sự và tình báo cấp cao thiệt mạng.

Ít nhất 175 người, phần lớn là trẻ em, đã chết khi một trường tiểu học dành cho nữ sinh ở miền nam Iran bị trúng tên lửa, theo truyền thông nước này. New York Times dẫn lời các quan chức am hiểu về kết quả điều tra sơ bộ của Lầu Năm Góc cho biết đây là cuộc tập kích nhầm của quân đội Mỹ do sử dụng dữ liệu mục tiêu lỗi thời. Quân đội Mỹ cho biết đang điều tra về sự việc và chưa đưa ra kết luận.

Iran đã đáp trả bằng cách phóng tên lửa, máy bay không người lái (UAV) nhằm vào Israel và căn cứ quân sự có lực lượng Mỹ ở các nước trong khu vực, trong đó có Qatar, Kuwait và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Ngày 1/3: Đòn tập kích bằng UAV của Iran đã khiến 6 quân nhân Mỹ thiệt mạng ở cảng Shuaiba tại Kuwait. Đây là những binh sĩ Mỹ đầu tiên thiệt mạng kể từ đầu chiến sự.

Lebanon bị kéo vào xung đột ở Trung Đông khi nhóm vũ trang Hezbollah do Iran hậu thuẫn phóng rocket vào lãnh thổ Israel, nhằm trả đũa vụ lãnh tụ Khamenei bị sát hại.

Ngày 8/3: Ông Mojtaba Khamenei, con trai của cố lãnh tụ Ali Khamenei, được một ủy ban gồm các giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite cấp cao bầu làm người kế nhiệm cha mình, dù Tổng thống Trump gọi ông là "lựa chọn không thể chấp nhận được". Động thái cho thấy Iran sẽ tiếp tục đường lối chính sách cũ và duy trì lập trường cứng rắn.

Ngày 11/3: Iran đẩy mạnh tấn công ở trong và xung quanh eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết ít nhất ba tàu đã bị tập kích, trong đó Iran nhận trách nhiệm tấn công một tàu hàng Thái Lan.

Các cuộc tập kích đã khiến giá dầu thế giới tăng vọt, buộc chính quyền Tổng thống Trump phải tìm cách ổn định thị trường toàn cầu.

Ngày 12/3: Ông Mojtaba Khamenei phát đi thông điệp đầu tiên kể từ khi được bầu làm Lãnh tụ Tối cao, trong đó ra lệnh cho lực lượng vũ trang nước này tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz.

Cùng ngày, một máy bay tiếp dầu Mỹ rơi ở Iraq khiến 6 thành viên tổ bay thiệt mạng, nâng tổng số quân nhân Mỹ chết kể từ đầu chiến sự lên ít nhất 13 người.

Ngày 13/3: Quân đội Mỹ tiến hành vụ ném bom quy mô lớn nhằm vào đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chính của Iran. Tổng thống Trump cho biết lực lượng Mỹ chỉ nhắm mục tiêu hạ tầng quân sự và không tấn công các cơ sở dầu mỏ trên hòn đảo.

Ngày 17/3: Quân đội Israel hạ sát hai quan chức hàng đầu của Iran là Ali Larijani, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia, và Gholamreza Soleimani, chỉ huy lực lượng bán quân sự Basij. Đây là thiệt hại lớn nhất với giới lãnh đạo Iran kể từ hôm 28/2.

Ngày 18/3: Các hạ tầng năng lượng chủ chốt ở vùng Vịnh bị tấn công, trong đó Israel tập kích mỏ khí đốt South Pars của Iran, nơi sản xuất 70-75% lượng khí tự nhiên của nước này. Qatar cho biết Iran đã tấn công Thành phố Công nghiệp Ras Laffan, cơ sở xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới, ở nước này.

Ngày 21/3: Tổng thống Trump cho biết Mỹ và Iran đang thảo luận về cách kết thúc xung đột. Đây là dấu hiệu công khai đầu tiên cho thấy đã có các cuộc đàm phán giữa hai bên.

Ngày 27/3: 12 binh sĩ Mỹ bị thương sau đòn tập kích của Iran nhằm vào căn cứ Prince Sultan ở Arab Saudi. Đây là một trong những thất bại nghiêm trọng nhất của lưới phòng không Mỹ kể từ đầu xung đột.

Ngày 3/4: Iran bắn rơi một tiêm kích F-15E Mỹ có tổ bay hai người, trong đó phi công buồng trước được giải cứu ngay trong ngày. Mỹ đã phải triển khai đặc nhiệm vào sâu trong lãnh thổ Iran trong khuôn khổ chiến dịch tìm kiếm đầy mạo hiểm kéo dài hai ngày, nhằm giải cứu thành viên còn lại của tổ bay. Đây là lần đầu tiên một chiến đấu cơ Mỹ bị bắn hạ trong cuộc chiến.

Ngày 7/4: Ông Trump thông báo về thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran. Hội đồng An ninh Quốc gia của Iran xác nhận thông tin và gọi đây là chiến thắng của nước này.

Ngày 8/4: Israel tiến hành cuộc tấn công dữ dội nhất nhằm vào Lebanon kể từ đầu xung đột, khi thực hiện hơn 100 cuộc không kích chỉ trong vòng 10 phút để nhắm mục tiêu nhóm vũ trang Hezbollah. Israel tuyên bố Lebanon không nằm trong phạm vi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran.

Tehran công bố kế hoạch hòa bình gồm 10 điểm, trong đó có các yêu cầu rất cứng rắn.

Ngày 11/4: Phó tổng thống Mỹ JD Vance tới Islamabad để dự cuộc hòa đàm do Pakistan làm trung gian với Iran. Đi cùng ông còn có đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể ông Trump. Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Ghalibaf dẫn đầu và còn có các quan chức ngoại giao, quân sự hàng đầu cũng như chuyên gia tài chính.

Ngày 12/4: Cuộc đàm phán kết thúc mà không có thỏa thuận do hai bên không thể thỏa hiệp về các vấn đề quan trọng, trong đó có kho uranium của Iran và việc mở lại eo biển Hormuz.

Ngày 16/4: Israel và Lebanon đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày dưới sự trung gian của Mỹ, qua đó loại bỏ được một trở ngại lớn trên bàn đàm phán giữa Mỹ và Iran.

Ngày 17/4: Mỹ và Iran tuyên bố eo biển Hormuz đã được mở cửa trở lại với tàu hàng. Sau đó chưa đầy 24 giờ, Tehran một lần nữa đóng cửa eo biển này. Giới chức hàng hải ghi nhận hai vụ tấn công nhằm vào tàu.

Ngày 19/4: Lực lượng Mỹ khai hỏa và bắt một tàu hàng Iran với lý do phương tiện này tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa hàng hải mà Washington áp đặt với quốc gia Tây Á.

Ngày 21/4: Tổng thống Trump thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran ngay trước thời điểm thỏa thuận này hết hạn, để chờ đề xuất đàm phán từ Tehran. Ông cho biết quân đội Mỹ vẫn sẽ tiếp tục "phong tỏa và duy trì trạng thái sẵn sàng hành động trên mọi mặt".

Phạm Giang (Theo New York Times, AFP, Reuters)