Sau khi làm thủ tục check in, chọn chỗ ngồi, tiêu hết số tiền rupiah Indonesia cuối cùng để mua quà lưu niệm ở sân bay và nhanh chóng qua cửa an ninh, du khách Mỹ Kevin Miller tin rằng chuyến đi đến đảo Bali năm 2013 đã kết thúc thuận lợi. Anh chỉ cần ngồi đợi giờ lên máy bay để về nước. Nhưng ngay sau đó, anh bất ngờ được yêu cầu trả một khoản phí xuất cảnh.
Sân bay quốc tế Ngurah Rai ở Bali, Indonesia. Ảnh: Hotels
Miller lúc đó đã bực bội nhưng vẫn phải tìm cách kiếm đủ số tiền mặt, để có thể rời đi. Lúc đó là sáng sớm, các quầy đổi tiền chưa mở, máy ATM không hoạt động. Cuối cùng, một du khách người Mỹ khác động lòng và đưa cho anh số tiền cần thiết. Khi Miller xin liên hệ để sau này trả lại, người này chỉ lắc đầu và nói rằng ông từng rơi vào hoàn cảnh tương tự.
Miller thừa nhận việc bị thu phí xuất cảnh giống như "bị ném cho một cú bóng xoáy" và khiến anh bất ngờ. Vì mất thêm thời gian chạy vạy trong sân bay, anh và vợ đã lỡ chuyến bay đến Kuala Lumpur, Malaysia.
"Chúng tôi phải mua vé chuyến bay tiếp theo, vì đây là vấn đề của sân bay chứ không phải của hãng hàng không", anh nhớ lại.
Mỗi ngày có hàng nghìn du khách phải trả thuế xuất cảnh, nhưng ít người hay biết. Trong khi một số quốc gia yêu cầu khách trả tiền mặt trực tiếp trước khi rời sân bay, phần lớn các khoản phí này đã được gộp luôn vào giá vé máy bay. Indonesia, nơi Miller gặp sự cố, chuyển sang hình thức thu tiền mặt từ năm 2014.
Các khoản phí này rất phổ biến. Phần lớn thuế xuất cảnh được dùng cho các dự án hạ tầng, bao gồm duy trì hoạt động của chính các sân bay.
Theo báo cáo của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), các sân bay trên thế giới đã thu tổng cộng 60,4 tỷ USD từ thuế xuất cảnh và các loại phí tương tự trong năm 2024, tương đương trung bình 6,80 USD mỗi hành khách. Mức phí này cao nhất ở Bắc Mỹ và thấp nhất tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Năm 2024, Argentina là quốc gia thu mức cao nhất, trung bình 138 USD mỗi hành khách. Xếp sau là Mauritius, Mexico, Anh, CH Dominica, Mỹ, Ai Cập và Kenya.
Nhân viên hãng Emirates đang hướng dẫn khách làm thủ tục. Ảnh: Emirates
Liệu những khoản phí này có xứng đáng? IATA cho rằng "không".
"Thuế vé máy bay có thể xung đột với các mục tiêu kinh tế - xã hội rộng lớn hơn, vì chúng đặt gánh nặng đáng kể lên người vai hành khách nhưng lại không đóng góp đáng kể vào ngân sách chính phủ", IATA nhận định trong báo cáo công bố tháng 11/2025.
Trong ngành du lịch, những loại phí này đã trở thành chủ đề gây tranh luận thu hút nhiều người quan tâm trong giai đoạn hậu đại dịch, khi tình trạng quá tải du lịch (overtourism) tiếp tục gây áp lực lên nguồn lực tại nhiều điểm đến toàn cầu.
Nhật Bản, quốc gia đang vật lộn với lượng khách tăng mạnh, đã áp dụng "thuế sayonara" 1.000 yên (khoảng 6 USD) từ năm 2019 và có kế hoạch tăng gấp ba. Khoản phí này được cộng trực tiếp vào giá vé máy bay, thay vì thu tại sân bay.
Các khoản phí du lịch này có nhiều tên gọi khác nhau trên thế giới và không được tiêu chuẩn hóa, khiến du khách khó biết chính xác mình đang trả tiền cho điều gì.
Tại Australia, khoản phí này được gọi là Passenger Movement Charge (phí di chuyển), khoảng 40 USD. Ở Anh, Air Passenger Duty (thuế dành cho hành khách đường bay) thay đổi tùy theo điểm đến, với mức tối đa lên tới 336 USD cho các chuyến bay đường dài. Tại Mexico, đó là Tarifa de Uso de Aeropuerto (phí sử dụng sân bay), và mỗi sân bay tự quyết định mức thu riêng.
Tuy nhiên, một số nơi đã quyết định loại bỏ các khoản phí này. Thụy Điển đã bãi bỏ thuế hàng không vào năm ngoái nhằm cắt giảm các chuyến bay ngắn, khuyến khích người dân chuyển sang tàu hỏa hoặc phà.
"Với tư cách du khách, chúng ta cần nhận thức rằng mình đang gây áp lực lớn lên tài nguyên - từ nước, điện đến hạ tầng giao thông. Những thứ đó cần được bù đắp", Anna Abelson, giáo sư ngành quản trị du lịch tại Đại học New York, Mỹ, cho biết.
Dù vậy, bà cũng nhận định rằng việc thu tiền mặt trực tiếp, như trải nghiệm của Miller ở Bali, thường không được du khách ưa chuộng.
Theo bà, việc phải trả tiền ngay trước khi lên máy bay "tạo ra sự khó chịu", khiến du khách cảm thấy như đang bị "làm khó" hoặc thậm chí giống như phải trả một khoản "lót tay". Điều này dễ làm hỏng ấn tượng cuối cùng của một kỳ nghỉ đẹp, giống như trải nghiệm chạy đôn đáo tìm ATM của Kevin Miller.
Theo kinh nghiệm của Abelson, du khách thường không ngại trả phí nếu họ được thông báo rõ ràng từ đầu về mục đích của khoản tiền. Minh bạch là yếu tố then chốt.
"Các điểm đến cần cởi mở hơn, sáng tạo hơn, và giải thích rõ vì sao khoản phí này tồn tại và tại sao họ cần nó", Albelson nói.
Bà lấy ví dụ về "Cam kết Palau" (Palau Pledge) như một cách tích cực để giới thiệu phí du lịch tại Palau. Quốc đảo gần Philippines này chỉ đón vài nghìn khách mỗi năm, nhưng nỗ lực về bảo vệ môi trường đã khiến họ yêu cầu mọi du khách phải ký cam kết trước khi nhập cảnh.
Cam kết này được đóng dấu vào hộ chiếu, mở đầu bằng lời hứa:
"Với tư cách là một du khách, tôi cam kết bảo tồn và bảo vệ ngôi nhà đảo xinh đẹp và độc đáo của các bạn. Tôi hứa sẽ hành xử nhẹ nhàng, tử tế và có ý thức". Tuy nhiên, đây không chỉ là một lời hứa suông. Du khách vi phạm có thể bị phạt tới 1 triệu USD.
Những người du lịch dày dạn kinh nghiệm cũng có thể rơi vào tình huống bị động trước các khoản phí thu trực tiếp. Abelson cũng từng gặp trường hợp tương tự khi phát hiện mình không còn tiền mặt để trả phí xuất cảnh trong chuyến du lịch tới Saint Lucia năm nay. Cuối cùng, bà phải vay tiền từ một người trong nhóm đi chung.
Anh Minh (Theo CNN)
