Đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn ở phường Hồng Gai, thờ Hưng Vũ Đông Hải Đại Vương - con trai cả Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Ông vốn là một vị tướng tài giỏi, văn võ song toàn. Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông, ông đã cùng vua cha Trần Quốc Tuấn và các tướng lĩnh lập nhiều chiến công lớn.
Để ghi nhớ công lao dẹp giặc của ông, người dân đã lập một ngôi đền bên núi Bài Thơ vào khoảng cuối thế kỷ XIII.
Đền nằm trên nền đất cao, mặt hướng ra Vịnh Hạ Long, gồm 3 gian bái đường và một gian hậu cung.
Theo truyền thuyết, ngôi đền từng là nơi dừng chân vào lấy nước ngọt của những người đi biển. Vì vậy, ngôi đền không chỉ có ý nghĩa tâm linh, mà giúp ngư dân có sự chuẩn bị tốt hơn cho những chuyến ra khơi đầy khó khăn, sóng gió….
Đền đã trải qua nhiều lần trùng tu. Năm 1992, đền được Bộ Văn hóa - Thông tin và Thể thao xếp hạng Di tích lịch sử, danh thắng cấp quốc gia.
Trong đền có tượng Hưng Vũ Vương ở chính giữa, hai bên thờ tướng Yết Kiêu và Dã Tượng cùng đầy đủ nghi trượng, bát bửu, các đồ tế khí.
Trong dịp định công dẹp giặc Nguyên vào tháng 4 năm Kỷ Sửu (1289), triều đình tiến phong ông làm Khai Quốc công. Sau chiến thắng giặc Nguyên, Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn về xã Chung Mỹ, huyện Thuỷ Đường, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương (nay là phường Thủy Nguyên, TP Hải Phòng) chiêu tập lưu dân làm ăn yên ổn. Khi ông mất được lập đình thờ phụng là Thành hoàng.
Đầu năm 2024, Dự án đầu tư xây dựng quảng trường, cây xanh và hạ tầng kỹ thuật khu văn hoá núi Bài Thơ - Mở rộng, tu bổ, tôn tạo đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn được triển khai với vốn đầu tư 200 tỷ đồng
Dự án đã mở rộng, tu bổ, tôn tạo đền, chỉnh trang sân vườn, quy hoạch lại các hạng mục công trình hài hòa theo mặt bằng truyền thống.
Theo tục xưa, Lễ hội đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn được tổ chức vào ngày 24/3 âm lịch (ngày mất của ông). Tuy nhiên, kể từ năm 2008, Lễ hội được phục dựng lại và được tổ chức vào dịp 29-30/4 gắn với Tuần lễ Du lịch Hạ Long hằng năm.
Nằm sát bên trái đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn là đền thờ vua Lê Thánh Tông tạo thành một quần thể văn hoá núi dưới núi Bài Thơ.
Do nằm ở địa thế cao, đền là nơi rất thích hợp để ngắm cảnh đẹp vịnh Hạ Long. Vị trí độc đáo của đền là điểm kết nối hài hòa giữa di sản lịch sử và cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ của tỉnh Quảng Ninh.
Lê Tân
