Trả giá vì 'đu trend' leo núi chữa lành

Chuyến leo núi Ngũ Chỉ Sơn (Lào Cai) đầu tháng 4 của Nguyễn Thảo, 23 tuổi, ở Hà Nội kết thúc bằng việc cơ thể trầy xước, máy ảnh hỏng và tốn tiền triệu thuê người cõng xuống núi.

Hành trang hai ngày một đêm chinh phục ngọn núi cao gần 3.000 m của Thảo là quần áo kiểu cách, giày thể thao thời trang, mỹ phẩm và máy ảnh. "Lúc đó, tôi chỉ nghĩ làm thế nào để có ảnh đẹp nên phớt lờ các cảnh báo về đồ chuyên dụng", Thảo nói.

9h sáng, Thảo cùng nhóm 12 người xuất phát. Sau một tiếng đi ở đoạn đường bằng phẳng, cả đoàn tiến vào khu địa hình vách đá dốc. Do đi giày mũi cứng, bàn chân Thảo bắt đầu sưng tấy. Trời đổ mưa, sương mù dày đặc. Trong khi các thành viên lấy ủng cao su ra sử dụng, cô không có đồ thay thế.

Suốt cung đường, cô phải bám vào vách đá, trườn bò theo triền dốc. Ở một đoạn đường hẹp, do nán lại quay phim, Thảo trượt chân, rơi xuống và kẹt vào bụi tre dưới vách núi. Cơ thể kiệt sức, cô phải chi hơn một triệu đồng thuê người cõng về lán.

"Cả hành trình chỉ cúi mặt xuống đất để bò nhằm bảo toàn tính mạng", cô cho biết.

Ngọc Nhi (27 tuổi, ở Hà Nội) cũng rơi vào tình cảnh kiệt quệ sức lực khi mua tour chinh phục đỉnh Pu Ta Leng (Lai Châu) cao 3.049 m cuối năm ngoái. Từng leo một ngọn núi cao 462 m, cô tự tin tham gia chuyến đi mà không rèn luyện thể lực. "Thấy mọi người đi ngắm hoa đỗ quyên, tôi cũng muốn thử để tạm xa công việc", cô kể.

Trong ba ngày bám vách đá và lội suối, cô liên tục kiệt sức, phải nhờ người dìu đến lán nghỉ. Đêm trên núi nhiệt độ giảm sâu, cô thức trắng hơ quần áo ướt bên bếp củi. Nhi nhận ra chuyến đi chữa lành đã trở thành cuộc "hành xác", những ngọn núi khắc nghiệt không dành cho người thiếu kinh nghiệm.

Trên mạng xã hội, các hội nhóm trekking (leo núi, đi bộ đường dài) thu hút hàng nghìn thành viên. Riêng nền tảng TikTok có hơn 100.000 người dùng chia sẻ hành trình leo núi. Video sự cố trượt ngã, kiệt sức, ngất xỉu khi leo núi thu hút hàng triệu lượt xem cùng hàng nghìn bình luận đồng cảm.

Theo anh Nguyễn Quang Hải, đại diện một đơn vị lữ hành trekking phía Bắc, lượng khách tham gia leo núi tăng đột biến từ cuối năm ngoái. Tháng cao điểm (3,5,9,11), lượng khách trên một cung đường đạt 500-700 người, thậm chí xuất hiện tình trạng tắc đường trên núi.

Khách hàng của anh Hải đa số là nhân viên văn phòng từ 22 đến 30 tuổi, chưa có kinh nghiệm trekking và thường ưu tiên các cung đường có cảnh quan đẹp. Nhiều người chọn tuyến đường khó bất chấp tư vấn từ đơn vị lữ hành, dẫn đến tình trạng suy kiệt, chuột rút, nhiễm lạnh chỉ sau 30 phút xuất phát.

"Chúng tôi từng cấp cứu một khách hàng giấu bệnh tim mạch, ngất giữa dốc. Nhóm dẫn đường phải luân phiên cõng nạn nhân chạy bộ xuống vùng thấp để đưa đi bệnh viện", anh kể.

Anh Hải nhận thấy ngoài yếu tố thể lực, việc chuẩn bị sơ sài khiến nhiều người gặp rủi ro. Du khách sử dụng trang phục không đủ ấm, khó thoát mồ hôi. Nhóm đi tự túc thường thiếu thiết bị sinh tồn, đèn pin, thức ăn dự phòng.

Những năm gần đây liên tiếp các vụ gặp nạn khi trekking báo động sự chủ quan, thiếu kỹ năng của người leo núi. Tháng 8/2025, một người đàn ông ngã tại Hàm Lợn (Sóc Sơn, Hà Nội) được đưa xuống núi bằng cán chuyên dụng. Tháng 8/2025 và tháng 2/2026, hai nhóm khách lạc rừng Tây Yên Tử (Quảng Ninh) do tự ý đi đường mòn. Mới nhất là vụ nam sinh mất tích ở Tam Đảo hôm 19/4 do tự ý tách đoàn.

Thượng tá Phan Văn Thực, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự xã Đạo Trù (Phú Thọ), người trực tiếp tham gia chiến dịch tìm kiếm nam sinh đi lạc ở Tam Đảo, cho biết địa hình đồi núi tại Việt Nam có cấu trúc phức tạp. Du khách chỉ cần bước chệch khỏi đường mòn 1-2 m là mất phương hướng, có thể rơi vào vùng không có sóng viễn thông. Nhiều nhóm thiếu chuẩn bị, di chuyển đơn lẻ trong điều kiện sương mù, dốc trơn trượt và không thuê người dẫn đường.

Ông Thực nhận định nguyên nhân khiến nhiều người trẻ đi leo núi khi thiếu kỹ năng là tâm lý muốn trải nghiệm cảm giác mạnh và vượt qua giới hạn bản thân.

Thượng tá Phan Văn Thực cho biết thêm việc mang theo túi y tế cá nhân và áo gió để chống hạ thân nhiệt là yêu cầu bắt buộc. "Đặc biệt, dù có kinh nghiệm hay không cũng tuyệt đối không đi một mình, không tách đoàn và phải nghe theo sự điều phối của người hướng dẫn", ông Thực nói, "Môi trường rừng núi chứa nhiều rủi ro hơn dự tính, người tham gia không được đặt bản thân vào các tình huống ngoài tầm kiểm soát".

Anh Nguyễn Quang Hải khuyên người mới nên chọn cung đường vừa sức, đảm bảo 4 yếu tố an toàn gồm: địa hình, độ cao, thời gian vận động và khoảng cách cứu hộ. Du khách nên chọn đường mòn rõ ràng, lán nghỉ cố định, cao dưới 2.800 m, đi bộ 4-6 tiếng mỗi ngày và lộ trình gần điểm có xe cơ giới. Quá trình di chuyển cần duy trì nhịp thở đều, uống nước từng ngụm, bám sát đường mòn, dùng bản đồ ngoại tuyến và đi cùng người dẫn đường chuyên nghiệp.

Anh Nguyễn Trọng Cung, 34 tuổi, ở Hà Nội với 10 năm kinh nghiệm trekking, cho biết người leo núi cần mang theo còi, đèn pin và bật lửa để phát tín hiệu cầu cứu, tạo luồng sáng định vị hoặc đốt lửa tạo khói. Nếu mất phương hướng, cần để lại manh mối bằng cách khắc dấu lên cây, bỏ lại vỏ kẹo tại vị trí dễ quan sát. Sau đó, tìm nơi trú ẩn gần đường mòn, giữ ấm cơ thể chờ cứu hộ.

Anh Cung cảnh báo việc men theo suối để xuống núi rất nguy hiểm vì phần lớn các con suối dẫn đến vực sâu hoặc thác ghềnh.

Về sơ cấp cứu, với các chấn thương như trật khớp, bong gân hay chuột rút, nạn nhân tuyệt đối không cố đi lại để tránh tổn thương nghiêm trọng. Riêng trường hợp khó thở do độ cao hoặc gắng sức, các bài tập thở sâu bằng bụng giúp ổn định lượng oxy trong phổi hiệu quả.

Sau chuyến đi rủi ro tại Ngũ Chỉ Sơn, Nguyễn Thảo cho biết trekking là môn thể thao đòi hỏi sự chuẩn bị nghiêm túc. "Sự cố trầy xước cơ thể và vỡ máy ảnh là bài học đắt giá. Môi trường tự nhiên khắc nghiệt không phải là nơi để đùa giỡn với sức khỏe", cô nói.

Nga Thanh - Quỳnh Nguyễn