Báo cáo Tổng kết thi hành pháp luật về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH), trợ cấp hàng tháng, Bộ Nội vụ dẫn thống kê từ Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết cả nước có 3,4 triệu người đang thụ hưởng với các mức khác nhau.
Cụ thể, hơn 11.500 người hưởng 20 triệu đồng mỗi tháng trở lên; gần 418.500 người hưởng 10 đến dưới 20 triệu đồng; 1,063 triệu người hưởng 6 đến dưới 10 triệu đồng; 1,347 triệu người hưởng 3 đến dưới 6 triệu đồng; 144.850 người hưởng 2,34 đến dưới 3 triệu đồng và gần 419.400 người hưởng dưới 2,34 triệu đồng - tương đương mức lương cơ sở.
Lương hưu được điều chỉnh gần nhất ngày 1/7/2024 tại Nghị định 74/2024. Bộ Nội vụ đánh giá tỷ lệ điều chỉnh 15% góp phần ổn định đời sống người thụ hưởng. Song cách tăng đồng đều tỷ lệ % nhiều năm qua ngày càng tăng khoảng cách giữa các nhóm thụ hưởng cao và thấp. Người có nền tiền hưu trí cao được hưởng lợi từ việc tăng và mức này trở thành căn cứ của lần điều chỉnh tiếp theo mà không xuất phát hoàn toàn từ nguyên tắc đóng - hưởng.
Bộ Nội vụ tính toán giai đoạn 2016-2025, tổng mức tăng lương hưu sau các lần điều chỉnh là 71,09% trong khi CPI tăng 34,85%; lãi suất đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội là 67,28%. Cơ quan này đánh giá mức lương hưu của người thụ hưởng được điều chỉnh tăng quá cao, không phù hợp mức đóng và thời gian đóng góp vào Quỹ Bảo hiểm xã hội trước đó.
Điều này ảnh hưởng đến khả năng đảm bảo cân đối Quỹ Bảo hiểm xã hội trong dài hạn do điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hàng tháng ở mức cao. Già hóa dân số tác động khiến số người nghỉ hưu đang có xu hướng tăng hàng năm khiến tốc độ tăng chi vượt tốc độ tăng thu Quỹ Hưu trí tử tuất. Năm 2024, số thu hưu trí tử tuất gấp 2,6 lần số chi năm 2016, nhưng tỷ lệ số chi năm 2024 là 78% so với mức 65% của 2016.
Cơ quan này đang nghiên cứu báo cáo cấp có thẩm quyền thực hiện chính sách tiền lương mới, trong đó đánh giá sửa đổi quy định của pháp luật về BHXH có liên quan để khắc phục hạn chế nêu trên.
Tỷ lệ ủng hộ hai phương án 63%-37%
Giữa tháng 3, Bộ Nội vụ lần đầu tiên lấy ý kiến về dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hàng tháng dự kiến hiệu lực từ 1/7. Cơ quan soạn thảo đưa hai phương án điều chỉnh. Phương án một là chia nhóm với hai mức hưởng khác nhau: tăng thêm 4,5% cộng 200.000 đồng mỗi tháng với một số nhóm thụ hưởng; mức 8% cho những người còn lại. Phương án hai là tăng thêm 8% với tất cả người đang hưởng lương hưu, trợ cấp.
Ở cả hai phương án, người hưởng trước ngày 1/1/1995 được đề xuất điều chỉnh đạt 3,8 triệu đồng một tháng. Người hưởng thấp hơn 3,5 triệu đồng thì được tăng thêm 300.000 đồng mỗi tháng; người hưởng từ 3,5 đến dưới 3,8 triệu đồng được điều chỉnh đủ 3,8 triệu đồng.
Sau ba tuần lấy ý kiến, 27 bộ ngành, cơ quan và tỉnh thành ủng hộ phương án một; còn lại 16 đơn vị ủng hộ phương án hai; tương đương tỷ lệ 63%-37%.
Đồng tình với phương án một, Sở Nội vụ TP HCM đề nghị ban soạn thảo xem xét điều chỉnh cao hơn với người sau nâng mà hưởng 3,8 triệu đồng, hoặc có lộ trình riêng cho các đô thị đặc biệt. Cơ quan này nêu thực tế tại TP HCM, mức 3,8 triệu đồng mỗi tháng khiến người hưởng gặp nhiều áp lực trước chỉ số giá tiêu dùng cao. Đảm bảo mục tiêu thu hẹp khoảng cách chênh lệch và giúp người về hưu sống được bằng lương hưu, cần có sự quan tâm đặc biệt hơn nữa đến nhóm có mức hưởng tiệm cận hộ nghèo, hộ cận nghèo đa chiều.
Chung lựa chọn, Sở Nội vụ Quảng Ninh đánh giá phương án một đảm bảo cân đối ngân sách, an sinh xã hội bền vững khi tập trung vào nhóm thấp trong bối cảnh nguồn lực hạn chế. Đơn vị này dẫn chứng toàn tỉnh có hơn 129.100 người đang hưởng lương hưu, trợ cấp. Trong đó này 34.765 người hưởng thấp hơn 3,8 triệu đồng mỗi tháng, tỷ lệ 27%.
Điều chỉnh tỷ lệ % cộng số tiền tuyệt đối còn giúp giảm áp lực lên nguồn ngân sách nhà nước và Quỹ Bảo hiểm xã hội, kinh phí chi trả mỗi tháng của Quảng Ninh thêm khoảng 32 tỷ đồng. Trong khi nếu tăng đồng đều 8% với người thụ hưởng, số tiền tăng lên 55 tỷ đồng.
Ủng hộ phương án hai, Sở Nội vụ Hải Phòng cho rằng điều chỉnh đồng đều góp phần tương quan hợp lý mức hưởng giữa các nhóm thụ hưởng. UBND tỉnh Điện Biên cũng cho rằng điều chỉnh cùng tỷ lệ đảm bảo công bằng, phản ánh tương xứng theo nguyên tắc đóng - hưởng của bảo hiểm xã hội.
Người cao tuổi nhận hưu trí tại điểm chi trả ở Hà Nội. Ảnh: Phong Linh
Bộ Nội vụ cho biết đã tổng hợp ý kiến các bộ ngành, địa phương. Song theo chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ về việc đảm bảo bám sát tinh thần Đề án tiền lương, phụ cấp, Bộ Nội vụ đề xuất lần điều chỉnh lương hưu này thực hiện theo phương án hai. Với cách điều chỉnh theo tỷ lệ % cộng số tiền tuyệt đối, cơ quan này tiếp tục nghiên cứu, đánh giá báo cáo với cấp có thẩm quyền trong thời gian tới.
Tại dự thảo Nghị định mới nhất do Bộ Tư pháp công bố hôm 23/4, phương án điều chỉnh lương hưu, trợ cấp được đề xuất mức tăng đồng đều 8% cho tất cả nhóm thụ hưởng. Người hưởng trước ngày 1/1/1995 được đề xuất điều chỉnh để đạt mức 3,8 triệu đồng một tháng. Trường hợp đang hưởng dưới 3,5 triệu đồng sẽ được tăng thêm 300.000 đồng mỗi tháng; người hưởng từ 3,5 đến dưới 3,8 triệu đồng sẽ được nâng lên đủ 3,8 triệu đồng.
Tổng kinh phí tăng thêm so với năm 2025 dự kiến gần 10.800 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước bảo đảm hơn 2.000 tỷ đồng, phần còn lại khoảng 8.760 tỷ đồng từ Quỹ Bảo hiểm xã hội.
Hồng Chiêu
