'Bán khuôn mặt' cho AI

Tại hội nghị ở Bắc Kinh hôm 20/4, ông Cung Vũ - CEO nền tảng video hàng đầu Trung Quốc Iqiyi - gây tranh cãi khi công bố ra mắt "thư viện nghệ sĩ". Theo ông, hàng trăm diễn viên nổi tiếng đồng tình để công ty sử dụng hình ảnh của họ làm phim AI, nhằm tăng hiệu suất công việc. Doanh nhân này cũng cho rằng đóng phim người thật có thể trở thành "di sản văn hóa phi vật thể".

Theo trang Chinaventure, Iqiyi đang khích lệ người nổi tiếng cởi mở hơn trong việc trao quyền sử dụng hình ảnh cho các công ty sản xuất. Còn trên thị trường lao động hiện tại, bán hình ảnh cho AI đã trở thành một ngách kinh doanh hướng tới những người bình thường, ít nổi tiếng.

Một năm qua, nhất là từ sau Tết âm lịch 2026, nhiều công ty sản xuất phim ngắn mua lượng lớn bản quyền hình ảnh của sinh viên, diễn viên phim ngắn, người mẫu. Libre - người sáng lập một công ty phim ngắn AI - cho biết làn sóng mua bán này xuất phát từ quy định kiểm duyệt khắt khe hơn của các nền tảng video, nhằm tránh kiện tụng về xâm phạm hình ảnh, quyền riêng tư. Khi mua đủ số lượng, công ty của Libre sẽ biến các bức ảnh thành dữ liệu số, chuyển thành nhân vật phim.

Một nhân viên công ty sản xuất phim AI cho biết người bán chỉ cần cung cấp họ tên và khoảng 3-5 ảnh, gồm chân dung, cảnh góc nghiêng, ảnh hồ sơ. Nếu được chọn, hai bên sẽ ký hợp đồng (thông thường ba năm) để công ty sử dụng hình ảnh. Mức giá đối với người bình thường, người ít nổi tiếng dao động từ 100 nhân dân tệ (385 nghìn đồng) đến vài nghìn nhân dân tệ.

Cửu Thúc - một đạo diễn phim AI - cho biết "mua khuôn mặt" đã trở thành nhu cầu phổ biến trong giới sản xuất phim ngắn. Một số công ty thậm chí mua quyền sử dụng hình ảnh thời trẻ của các diễn viên gạo cội.

Làn sóng "mua mặt" là kết quả của động thái tăng cường kiểm duyệt từ các nền tảng phim ngắn, trong bối cảnh ngày càng nhiều vụ tố cáo xâm phạm hình ảnh gây xôn xao dư luận. Hồi tháng 1, blogger thời trang Bạch Thái phát hiện gương mặt anh xuất hiện trong phim ngắn Đào hoa trâm, với vai một kẻ háo sắc, đê tiện.

Bạch Thái cho rằng anh bị "trộm mặt", bởi bản thân chưa từng ký văn bản trao quyền sử dụng hình ảnh cho bất kỳ đơn vị nào. Hôm 3/4, nền tảng video Hongguo ra thông cáo về sự việc, nhận định công ty sản xuất Đào hoa trâm vi phạm quy định sản xuất nội dung của nền tảng, cấu thành vi phạm hợp đồng, sau đó phim bị gỡ khỏi Internet.

Công đoàn phát thanh, truyền hình Trung Quốc từng ra văn bản yêu cầu các nền tảng phim ngắn có chế tài quản lý, xử phạt việc phim AI xâm phạm hình ảnh. Hiện, các nền tảng không phát sóng nếu phát hiện phim có nhân vật "giống người nổi tiếng nào đó".

Hồi tháng 3, Tòa án Internet Bắc Kinh xử diễn viên Địch Lệ Nhiệt Ba thắng kiện công ty tự ý sử dụng gương mặt cô. Luật sư Tôn Kỳ Mẫn ở văn phòng luật tại Bắc Kinh nhận định việc "ăn trộm gương mặt" đã lan từ người nổi tiếng tới người bình thường. Theo luật sư, các vụ kiện xâm phạm hình ảnh ngày càng tăng và phức tạp, cho tới khi cơ quan chức năng ban hành luật rõ ràng. Hành động này tiềm ẩn rủi ro, người sản xuất tính phương án "mua mặt" để đảm bảo phim được phát sóng.

Đối với diễn viên, tòa án có các căn cứ để xác định mức bồi thường, do diễn viên có báo giá tham gia sự kiện, sử dụng hình ảnh. Còn với người bình thường, việc khởi kiện đòi quyền lợi khó khăn và tốn nhiều thời gian hơn.

Nghinh Xuân (theoChinaventure)