Nằm giữa trung tâm tài chính Mumbai, Dharavi hình thành từ thế kỷ 19, là nơi cư trú của gần 1,2 triệu người trên diện tích chỉ 2,39 km2. Mật độ dân số dày đặc biến nơi đây thành khu ổ chuột lớn nhất châu Á.
Dharavi không chỉ có những túp lều tạm bợ. Nơi đây sở hữu hơn 20.000 cơ sở sản xuất siêu nhỏ, vận hành như một "thành phố trong thành phố". Ngân hàng Thế giới và Chương trình Định cư Con người Liên Hợp Quốc (UN-Habitat) ước tính tổng sản lượng hàng năm của Dharavi đạt 1 đến 1,5 tỷ USD.
Khu vực làm gốm ở Kumbharwada, Dharavi, Mumbai. Ảnh: India Today
Xương sống kinh tế từ rác và da thuộc
Ẩn sau những con hẻm ngoằn ngoèo, xe cứu hỏa hay xe cứu thương không thể tiếp cận, là một hệ sinh thái sản xuất khổng lồ.
Ngành đồ da là xương sống của nền kinh tế Dharavi. Hơn 5.000 cơ sở nhỏ lẻ tại đây sản xuất mọi thứ, từ túi xách đến yên ngựa. Dọc tuyến đường Koliwada, chợ đồ da dài 500 m tạo ra doanh thu khoảng 30 triệu USD mỗi năm. Hàng hóa từ đây liên tục được xuất sang châu Âu và Mỹ.
Raju Bhoite, chủ một xưởng sản xuất, cho biết doanh thu mục tiêu của ông khoảng 240 USD mỗi ngày và mức này đạt được khá dễ dàng.
Sunil Sonawane, chủ cơ sở Suaso Handcrafted Leather, cho rằng nếu có hỗ trợ máy móc và bảo hộ sở hữu trí tuệ, xưởng của ông có thể làm ra sản phẩm ngang Gucci hay Prada. "Công việc liên quan đến hóa chất và thuộc da rất bẩn thỉu, nhưng với cư dân, da thuộc chính là vàng", ông nói.
Bên cạnh da thuộc, tái chế phế liệu là ngành thu hút đông lao động nhất với 250.000 người. Lực lượng này đảm nhận phân loại, nghiền và tái chế 80% rác thải rắn của toàn thành phố Mumbai. Vakil Aalam, một công nhân nhặt rác, kể: "Chúng tôi sàng lọc kim loại, giấy và rác điện tử bằng tay. Việc lẫn rác thải y tế khiến công việc trở nên nguy hiểm". Thu nhập của những người như Aalam dao động 12 đến 48 USD mỗi ngày.
Ngoài rác thải, quần áo cũ cũng được thu gom và giặt sạch để bán lại. Khoảng 50 xưởng tại đây chuyên thu mua quần jean cũ để cắt may thành túi xách. Hanumanta, một thợ sửa ống nước sống tại đây nhiều năm, nói tóm tắt về khu vực mình sống: "Nơi này là cống rãnh, nhưng được làm bằng vàng".
Một công nhân nhặt rác ở khu ổ chuột Dharavi, Mumbai. Ảnh: India Today
Sự đối lập và tương lai bấp bênh
Bức tranh kinh tế của Dharavi tồn tại một nghịch lý lớn. Những doanh nghiệp tỷ USD này nằm ngay cạnh khu phức hợp cao cấp Bandra-Kurla. Bên ngoài khu ổ chuột, giá thuê văn phòng thương mại rộng 160 m2 có thể chạm mức 6.000 USD mỗi tháng. Trong khi đó, người nhập cư chọn Dharavi làm điểm dừng chân vì thủ tục thuê nhà đơn giản. Họ trả 36 đến 84 USD mỗi tháng cho một căn phòng dưới 10 m2, chấp nhận việc thiếu nước sạch và hệ thống thoát nước.
Môi trường làm việc tạm bợ khiến họ phải đánh đổi sức khỏe. Tại khu Kumbharwada - trung tâm gốm sứ với hơn 1.000 lò nung, doanh thu đạt 120 triệu USD mỗi năm nhưng đi kèm là khói độc mù mịt. Guddu Kalbate, cư dân tại đây, cho biết tỷ lệ người mắc ung thư trong khu vực tăng lên sau mỗi năm.
Hiện tại, siêu dự án tái thiết Dharavi trị giá hơn 2 tỷ USD do tập đoàn Adani điều hành đã được kích hoạt. Theo kế hoạch, các cấu trúc tạm bợ sẽ bị san phẳng để nhường chỗ cho cao ốc và trung tâm thương mại.
Nhiều cư dân lo ngại họ không đáp ứng đủ giấy tờ để được cấp nhà tái định cư. Dù vậy, những người lao động như Vakil Aalam cho biết hệ sinh thái kinh tế tại đây đã bám rễ quá sâu vào sự vận hành của Mumbai, khiến bản chất cốt lõi của Dharavi rất khó bị xóa bỏ hoàn toàn.
Ngọc Ngân (Theo India Today)
