Lebanon ngày 2/3 bị kéo vào xung đột tại Trung Đông, sau khi nhóm vũ trang Hezbollah ở nước này phóng rocket vào lãnh thổ Israel ngày 2/3 để trả đũa Mỹ - Israel hạ sát lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Tel Aviv đã điều quân vào Lebanon và tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn ở quốc gia láng giềng.
Chiến dịch của Israel nhanh chóng leo thang, các chiến đấu cơ oanh tạc dữ dội, trong khi bộ binh kiểm soát thêm nhiều vùng lãnh thổ. Ngay cả sau khi hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn ngày 16/4, quân đội Israel vẫn tiếp tục các hoạt động trên bộ ở Lebanon.
Hình ảnh vệ tinh cho thấy hàng trăm công trình, phần lớn là nhà dân, ở các ngôi làng tại miền nam Lebanon đã bị san phẳng hoàn toàn. Các tổ chức nhân quyền cho rằng Israel đang lặp lại chiến thuật mà họ từng áp dụng tại Dải Gaza, từ không kích cơ sở hạ tầng trọng yếu đến chiến tranh tâm lý, nhằm "bẻ gãy" khả năng kháng cự của Hezbollah.
Ảnh vệ tinh cho thấy làng Bint Jbeil ở miền nam Lebanon trước và trong chiến sự. Ảnh: Airbus
Giới chức Israel đã phác thảo một kế hoạch thiết lập "vùng an ninh" dài hạn trong khu vực biên giới ở Lebanon, gọi đây là "tuyến phòng thủ tiền phương". Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết lực lượng nước này sẽ mở rộng vị trí kiểm soát sâu khoảng 10 km vào lãnh thổ láng giềng.
'Mô hình Rafah'
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz công khai tuyên bố sẽ phá hủy toàn bộ nhà cửa tại các ngôi làng gần biên giới, theo điều ông gọi là "mô hình Rafah và Beit Hanoun". Đây là các thành phố ở miền nam và miền bắc Gaza đã bị quân đội Israel phá hủy gần như hoàn toàn trong hai năm rưỡi qua.
Sau khi lệnh ngừng bắn với Lebanon được công bố, ông Katz khẳng định Israel sẽ tiếp tục "phá hủy nhà cửa tại các ngôi làng khu vực giáp biên giới", với lý do khu vực này là "tiền đồn của Hezbollah". Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cáo buộc Hezbollah cất giấu vũ khí trong nhà dân, công bố hình ảnh đạn dược họ tìm thấy khi lục soát các công trình và một hầm chỉ huy nằm dưới cửa hàng quần áo.
IDF cho biết sẽ áp đặt "ranh giới vàng" tại Lebanon để cấm người dân quay trở lại khu vực do quân đội Israel kiểm soát. Lực lượng này cũng từng vạch ra "ranh giới vàng" tại Gaza, ban đầu chỉ là nét vẽ trên bản đồ, nhưng sau đó các khối bê tông sơn vàng đã xuất hiện trên thực địa, cho thấy chúng sẽ hiện diện lâu dài.
Vị trí "ranh giới vàng" Israel muốn thiết lập ở Lebanon. Đồ họa: Irish Times
Cư dân Gaza bị cấm vượt qua ranh giới này. Theo các quan chức Palestine, hàng trăm người đã bị bắn chết khi tiến quá gần ranh giới này.
"Ranh giới vàng" mà Israel thiết lập ở Lebanon cũng tạo ra sự chia cắt tương tự, ngăn cách 55 thị trấn và làng mạc khỏi phần còn lại của đất nước. IDF cảnh báo người dân Lebanon không quay trở lại khu vực này, nhiều lần nổ súng vào những người mà họ cho là đang tiến gần vùng cấm. IDF cũng tuyên bố họ được phép tiếp tục phá hủy hạ tầng của Hezbollah ngay cả trong thời gian ngừng bắn.
Phần lớn miền nam Lebanon, khu vực Hezbollah có ảnh hưởng mạnh, đã bị tàn phá và trở nên hoang vắng từ khi nhóm vũ trang tăng cường giao tranh với Israel hồi tháng 10/2023 để thể hiện sự ủng hộ cho người dân Palestine ở Gaza. Tuy nhiên, mức độ hủy diệt còn gia tăng mạnh hơn từ ngày 2/3.
Trong 10 ngày sau đó, CNN ước tính hơn 500 tòa nhà bị phá hủy tại 22 ngôi làng. Ngoài nhà ở, lực lượng Israel còn phá hủy cả nhà thờ Hồi giáo, hiệu thuốc và các cơ sở kinh doanh. Các video do người dân địa phương ghi lại cho thấy Israel đang thực hiện những vụ đánh sập có kiểm soát.
Các vụ nổ tại làng Taybeh, miền nam Lebanon, trong video đăng ngày 6/4. Video: Quân đội Israel
Vòng lặp sơ tán
Đối với nhiều người dân miền nam Lebanon, cuộc chiến hiện nay nối dài những đợt ly tán của họ. Theo Ủy ban Cứu nạn Quốc tế, gần 1,3 triệu người Lebanon phải rời bỏ nhà cửa.
Hassan Rammal là một trong số họ. Ngôi làng Adaisseh của ông nằm sát biên giới. Doanh nhân 62 tuổi này đã cùng gia đình chạy tới Beirut vào đầu năm 2024.
"Tha hương luôn mang cảm giác đau khổ. Bạn phải rời xa ngôi nhà của mình, bỏ lại tất cả những gì tự tay xây dựng và vun đắp", ông Rammal nói. Không lâu sau khi sơ tán, ông Rammal nhận tin nhà của họ đã bị phá hủy. "Cảm giác như ai đó tước đi linh hồn và cuộc sống của tôi, cuốn theo tất cả ký ức".
Rammal còn có một tòa nhà hỗn hợp, gồm các cửa hàng ở tầng dưới và 4 căn hộ ở tầng trên, nhưng công trình đã bị hư hại một phần trong các đợt không kích của Israel. Sau khi Israel và Hezbollah đạt được thỏa thuận chấm dứt giao tranh vào tháng 11/2024, ông trở về Adaisseh để sửa chữa, dự định cả nhà sẽ sống tại đây.
Việc xây dựng bắt đầu vào tháng 2, nhưng chỉ vài tuần sau phải dừng vì chiến sự bùng phát trở lại. Ông Rammal cùng gia đình một lần nữa rời khỏi Adaisseh.
Không lâu sau, Rammal nhận được một video quay từ máy bay không người lái, với những hình ảnh như tận thế tại Adaisseh. Gần như mọi ngôi nhà trong làng đều đã biến thành đống đổ nát, trong đó có cả tòa nhà mà ông đang cố gắng sửa chữa.
Câu chuyện tương tự cũng diễn ra ở nhiều nơi khác. Tại Khiam, cách biên giới khoảng 5 km về phía bắc, những dải đất xanh đã chuyển sang màu nâu sau các hoạt động đào xới của Israel. Hình ảnh vệ tinh ngày 22/4 cho thấy xe ủi và máy đào vẫn hoạt động tại khu vực này.
"Đây là cuộc chiến đầu tiên tôi nếm trải, và tôi không biết phải diễn tả nỗi kinh hoàng của nó như thế nào", Ali al-Abbani, 20 tuổi, đang sơ tán cùng gia đình tại Bekaa Valley, nói.
Mỗi khi máy bay Israel bay qua, al-Abbani lại hoảng loạn. Khi thấy hình ảnh làng Khiam bị san phẳng, anh và mẹ bật khóc, vì ngôi nhà chứa đầy kỷ niệm của gia đình không còn.
Một khu vực bị phá hủy khi Israel tập kích làng Kfar Roummane, miền nam Lebanon ngày 26/3. Ảnh: AFP
Tương lai mờ mịt
Jeremy Binnie, chuyên gia về Trung Đông tại tổ chức tình báo quân sự Janes, trụ sở ở Anh, nhận định IDF nhiều khả năng đang mở rộng hiện diện nhằm "có tầm quan sát tốt hơn đối với lãnh thổ Lebanon so với các vị trí hiện có dọc biên giới".
Theo Binnie, điều này phù hợp với kế hoạch dài hạn của Israel về vùng an ninh mới, nhưng việc thiết lập vị trí sâu hơn trong lãnh thổ Lebanon có thể khiến binh sĩ Israel phải "đồn trú tại những vùng biệt lập, dễ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công".
Hezbollah tuyên bố sẽ không công nhận lệnh ngừng bắn nếu Israel không rút quân, đồng thời sẽ kháng cự để buộc binh sĩ IDF phải rời Lebanon.
Một phụ nữ gục đầu khi trở về ngôi nhà đã bị phá hủy ở ngoại ô phía nam thủ đô Beirut, Lebanon ngày 18/4. Ảnh: AFP
Trong khi đó, tương lai của khoảng 600.000 người dân Lebanon ở miền nam vẫn rất mờ mịt. Ông Rammal nói Lebanon "chưa bao giờ có nổi một ngày bình yên" với láng giềng phía nam, và bác bỏ kế hoạch của Israel về việc kiểm soát một phần miền nam Lebanon.
"Israel muốn bảo vệ an toàn cho đất nước mình, nhưng lại khiến những quốc gia khác bất an. Họ thích nói gì thì tùy, nhưng sẽ không có vùng đệm nào cả", ông Rammal nói. "Dù chỉ có thể dựng một căn lều, tôi vẫn sẽ quay về ngôi làng của tôi, cho đến hơi thở cuối cùng".
Như Tâm (Theo CNN, AFP, Reuters)
