'100 cái chân' - sống là sự cho đi

Hồi đầu năm, tác giả Nguyễn Ngọc Thuần ra mắt tác phẩm bán tự truyện Vẻ đẹp của kẻ chán chường, lấy cảm hứng từ năm tháng anh điều trị bệnh hiểm nghèo. Trong quá trình đó, Nguyễn Ngọc Thuần nói sáng tác nhiều tác phẩm song song. Và đến nay, 100 cái chân ra đời, đánh dấu lần anh tái xuất với thể loại thiếu nhi.

Nếu nhiều tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần dành cho người trưởng thành, đa phần xoáy sâu vào những xúc cảm cá nhân nhuốm màu bi kịch, cuốn 100 cái chân hướng đến niềm hy vọng và thông điệp tích cực hơn. Truyện được viết ra khi anh nhìn thấy những bệnh nhân chết não vẫn có cơ hội cứu sống những người bệnh khác.

Sách kể về một chú rít (rết) có 100 chân, khi mùa hạn kéo dài, khu rừng khô kiệt, chú đã cho đi lần lượt từng cái chân để các loài khác duy trì sự sống. Trong quá trình đó, Rít cũng không ngừng phản tư về bản thân và những tâm trạng mà mình đang mang.

Là sách thiếu nhi nhưng tác phẩm có thể phù hợp độc giả nhiều độ tuổi. Ở mỗi giai đoạn trải nghiệm, người đọc sẽ cảm nhận được những thông điệp khác nhau, nhưng điểm chung nhất là sự tươi đẹp của cuộc sống.

Về cấu trúc, 100 cái chân có màu sắc của những câu chuyện đồng thoại, dân gian, với các loài vật được nhân hóa, ban cho tiếng nói. Qua những tình tiết giữa chúng, nhiều bài học được gửi gắm.

Chẳng hạn ở đầu cuốn sách, Nguyễn Ngọc Thuần xây dựng câu chuyện giữa Rít và Sáo khi chú cho rằng: "Những chuyến đi đã giúp chị trở nên thông thái, biết chuyện đây chuyện kia, chuyện gì cũng biết. Lại có thể đi bất cứ đâu. Không tù mù một chỗ như tôi [...] Lại là chim, nên chị có hai cánh, đỡ nhọc. Không phải thu xếp cánh nào vỗ trước, cánh nào vỗ sau. Muốn bay chỉ cần ra lệnh một lần. Thậm chí mùa có gió, không cần phải vỗ cánh nữa. Cứ nằm phè trên đám mây, chèo chèo một phát, cũng vẫn cứ bay".

Điều này cũng tương tự với bản chất con người, thường trực so sánh bản thân với người xung quanh mà không hề biết mỗi cá thể là một vũ trụ, hoàn toàn độc lập, có thế mạnh riêng, không thể đo đếm. Quả thật, sau đó Sáo cũng nói rằng: "Không phải như thế đâu anh Rít [...] Mùa gió lốc, bay không khéo là cắm đầu xuống đất. Mùa mưa, cánh ướt sũng, lạnh run, vỗ cánh nặng nề. Nhấc được cái cánh cứ như anh đang tập tạ ấy. Như anh đang nhấc một khối tạ 10 ký".

Không dừng ở đó, các nhân vật như Cá Trắm, Kiến Xanh, Kiến Nâu, Kiến Vàng, Gõ Kiến cũng gửi gắm những câu chuyện riêng, về tình yêu, tình thân cũng như tinh thần sẻ chia trong cảnh khốn cùng. Phần nào đó, trang viết khéo léo lồng những cảnh báo về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, thông điệp chuẩn bị sẵn sàng cho mọi khó khăn cũng như sự kết nối, tương tác giữa các loài vật.

Nhưng quan trọng nhất vẫn là câu chuyện về sự hy sinh của Rít. Sử dụng motif lặp lại tình tiết tương đối quen thuộc trong các câu chuyện đồng thoại, nhưng trong 100 cái chân, sự trùng lặp ấy không phải để tạo hiệu ứng tăng tiến, từ đó rút ra bài học, mà cho thấy sự cho đi thật sự đẹp đẽ.

Như Rít ngộ được: "Không có sự hy sinh nào là đủ. Khi cho ai đó một phần thân thể, chị sẽ có ý định cho thêm. Cho thêm mãi. Khi chị cứu một sinh vật, chị sẽ có ý định cứu thêm một sinh vật khác. Rồi chị thấy rằng, cứu một sinh vật sống nào đó mới là lẽ sống của chị. Chị đã hiểu được sự hy sinh quan trọng như thế nào".

Mượn các loài vật, Nguyễn Ngọc Thuần xoáy sâu vào nỗi lo lắng mà con người thường có bởi những quan niệm ăn sâu trong việc hiến tạng, rằng: "Người ta cho rằng khi một ai đó chết, họ không còn ý nghĩa gì nữa. Nhưng điều đó không đúng. Khi mất đi, anh vẫn còn nhiều giá trị ở tay, chân, mắt, võng mạc, thậm chí cả da, xương và thận".

Tác giả viết thêm: "Anh để lại cho mọi người linh hồn, để lại cho gia đình, tình yêu cho cuộc đời. Anh để lại cho kẻ thù, lẫn người thân - người nhận lãnh sự hiến tặng cơ thể của anh - được sống. Anh để lại cho họ lòng vị tha. Anh tha thứ cho họ bằng cơ thể mình".

Về tác phẩm này, Nguyễn Ngọc Thuần cho biết: "Hơn 20 năm sau Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, tôi từng nghĩ mình sẽ không viết thêm những cuốn sách như thế này nữa. Nhưng rồi tình yêu với những đứa trẻ đã giục tôi viết tiếp. Đây cũng là những gì thuần khiết nhất tôi muốn gửi gắm. Vào giây phút tưởng chừng tận thế, con vật đã chia sẻ thân thể của mình cho đồng loại. Và nhận ra, thế giới này, sự sẻ chia không bao giờ là đủ. Tôi thấy mình giống như con Rít trong câu chuyện mà bạn sắp đọc: muốn tri ân với dòng sông, muốn sẻ chia cánh rừng, với quê hương dưới tán lá, với nơi nương tựa là những đứa trẻ".

Nhận xét về tác phẩm, nhà báo - tác giả Những truyện kỳ thú về Cọp chưa ai kể - Nguyễn Lam Điền nhận định: "Dường như ẩn sâu bên trong những dòng chữ trong trẻo, vô tư kia lại chính là một thực thể rạc rài, xác xơ của một cá nhân tự chọn lấy bất toàn trước một hoàn cảnh vốn cũng luôn bất toàn và bị áp lực giữa lằn ranh sống - chết như vậy. Nhưng quả thật, dù có thế nào đi nữa, người ta - à không, mấy nhân vật ta - cũng đến với nhau và để lại thế hệ sau một tinh thần sống - là -phải - đẹp".

Nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần, 54 tuổi, quê quán Lagi (Lâm Đồng). Anh tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật TP HCM và hiện công tác tại báo Tuổi Trẻ TP HCM. Anh là tác giả của nhiều tác phẩm dành cho đa dạng độc giả, có thể kể đến Cơ bản là buồn, Chuyện tào lao, Về cô gái này, Trên đồi cao chăn bày thiên sứ. Năm ngoái, anh đoạt giải Nghệ sĩ triển vọng nhất của năm tại cuộc thi Painting of the Year 2025 - do một ngân hàng tổ chức tại TP HCM.

Trong số nhiều tác phẩm, Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là sách nổi bật của Nguyễn Ngọc Thuần, đã được in hơn 100.000 bản, giành giải A Cuộc vận động sáng tác Văn học thiếu nhi năm 2002, giải thưởng Peter Pan - Thụy Điển 2008, giải thưởng Sách hay 2011 và nhiều giải thưởng khác.

Tuấn Anh