'Khó có Nguyễn Huy Thiệp thứ hai'

Ông Mai Anh Tuấn nêu ý kiến trong tọa đàm Nguyễn Huy Thiệp và văn nghiệp để lại tại Hà Nội. Sự kiện hướng đến kỷ niệm 5 năm ngày nhà văn qua đời và 76 năm ngày sinh của ông, đồng thời hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc năm nay.

Tiến sĩ nhận định kể từ khi Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện trên văn đàn Đổi mới, sau 40 năm, sự nghiệp của ông vẫn được coi là đỉnh cao của văn học Việt Nam, là chủ đề trong nhiều cuộc thảo luận của độc giả, giới chuyên môn.

Nhiều nhà văn, nhà phê bình phân tích nét đặc sắc tạo nên sức hút của văn chương Nguyễn Huy Thiệp. Các tác phẩm của ông đặt ra nhiều vấn đề về con người, số phận, tư tưởng. Như Tướng về hưu - một trong những truyện ngắn đưa Nguyễn Huy Thiệp trở thành hiện tượng. Truyện được dịch sang nhiều thứ tiếng như Pháp, Italy, Anh, Đức, Hà Lan, đặt ra câu hỏi: ''Điều gì khiến tác phẩm được chú ý trên thế giới như vậy?''. Nhà phê bình cho rằng các đơn vị xuất bản và bạn đọc tìm đến Tướng về hưu hay văn chương Nguyễn Huy Thiệp vì giá trị tự thân của nó. Một sáng tác có sức sống nội tại đủ mạnh sẽ tự tìm được đường đến với độc giả quốc tế.

Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên nhận thấy ngòi bút của Nguyễn Huy Thiệp không né tránh cái ác, cái xấu mà đi sâu vào chúng một cách quyết liệt. Ông nhớ năm 1987, truyện ngắn Tướng về hưu được đăng trên báo Văn Nghệ đã nhanh chóng gây xôn xao, khiến mọi người sốc bởi lối viết trực diện, gai góc. Cứ thế, Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện như một làn gió mới cho văn học thời kỳ Đổi mới.

Nhà văn Nguyễn Việt Hà nhận định điều làm nên vị thế của tác giả Tướng về hưu nằm ở chất lượng các tác phẩm hơn số lượng. Ông nêu trong lịch sử văn học thế giới, có những nhà văn nổi tiếng chỉ với vài truyện ngắn lớn, và Nguyễn Huy Thiệp là một trường hợp như vậy. Văn chương Nguyễn Huy Thiệp mang phong cách riêng, phản ánh hiện thực nhưng giàu tính ẩn dụ, có yếu tố giễu nhại nhưng vẫn chứa chiều sâu tư tưởng.

Tại sự kiện, nhiều độc giả trẻ có mặt, tập trung theo dõi và nán lại đến cuối buổi. Dù cách khá xa bối cảnh xã hội ở thời Nguyễn Huy Thiệp, một số bạn đọc trẻ hiện vẫn say mê đọc tác phẩm của ông, có cảm xúc nồng nhiệt và trăn trở với thông điệp được tác giả truyền tải. Nguyễn Việt Hà khẳng định qua thời gian, những câu chuyện mà nhà văn Nguyễn Huy Thiệp viết vẫn trụ rất vững trong đời sống văn học và sự quan tâm của người đọc.

Nhà văn Trần Thị Trường nhận mình là một người hâm mộ Nguyễn Huy Thiệp từ năm 1987, có thể đọc sách của ông nhiều lần. Các thành viên trong gia đình bà cũng dành sự yêu mến cho văn chương của Nguyễn Huy Thiệp. Theo bà Trường, những đề tài của ông không một màu bởi tác giả có sự đa dạng trong cách nhìn nhận, quan sát con người, sự việc ở nhiều khía cạnh khác nhau. Về mặt nghệ thuật, ông sử dụng tiết tấu nhanh, câu văn ngắn, tạo nên sự lôi cuốn, là điểm mới lạ trong văn đàn Việt vào cuối thập niên 1980, đầu những năm 1990.

Nguyễn Huy Thiệp là một tài năng hiếm có. Bên cạnh truyện ngắn, ông viết kịch, tiểu thuyết, tiểu luận - phê bình, làm thơ. Ở một cuộc phỏng vấn vào nhiều năm trước, ông từng tự hào nói bản thân có thể sống được bằng nghề.

Nhà phê bình Mai Anh Tuấn cho rằng nói về Nguyễn Huy Thiệp ''vừa dễ vừa khó''. Ông có thể được nhắc đến với những cụm từ như ''ông vua truyện ngắn'', ''gương mặt gây nhiều tranh cãi của văn học Đổi mới'', song để hiểu và đánh giá nhà văn không phải điều dễ dàng. ''40 năm qua, ta vẫn đi tìm Nguyễn Huy Thiệp nhưng chưa có câu trả lời khả dĩ nhất'', anh Mai Anh Tuấn nói.

Trong khuôn khổ tọa đàm, Nhã Nam cùng gia đình nhà văn thực hiện trưng bày chuyên đề quy mô nhỏ Bản thảo, gốm và tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp, diễn ra ngày 24/4-3/5 tại Công viên Văn hóa Đống Đa, Hà Nội. Không gian gồm một số bản thảo, tác phẩm gốm, bút tích của nhà văn, lược sử in ấn, xuất bản tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp trong nước và quốc tế. Qua đó, người xem hình dung phần nào sự nghiệp của ông ở lĩnh vực văn chương, hội họa.

Nguyễn Huy Thiệp sinh năm 1950 tại Thái Nguyên, quê gốc ở Hà Nội, tốt nghiệp khoa Lịch sử, Đại học Sư phạm Hà Nội. Ông xuất hiện trên văn đàn Việt Nam từ năm 1986, với một số truyện ngắn đề tài nông thôn được đăng trên báo Văn Nghệ. Bên cạnh đó, nhà văn viết 10 vở kịch, bốn tiểu thuyết cùng nhiều tiểu luận, phê bình văn học gây chú ý, được xem là "hiện tượng hiếm" của văn đàn trong nước.

Ông từng nhận huân chương Văn học Nghệ thuật Pháp (2007), giải thưởng Premio Nonino (Italy, 2008). Loạt tác phẩm nổi bật của Nguyễn Huy Thiệp gồm truyện ngắn Tướng về hưu, chuyển thể thành phim điện ảnh cùng tên năm 1988, Những ngọn gió Hua Tát (tập truyện ngắn và kịch, 1989), Tiểu Long Nữ (tiểu thuyết, 1996), Tuổi 20 yêu dấu (tiểu thuyết, xuất bản ở Pháp năm 2002).

Phương Linh