Lăng Vạn Vạn rộng hơn 6 hecta nằm ở phường An Cựu, là nơi chôn cất bà Dương Thị Thục (1868-1944), vợ của vua Đồng Khánh, mẹ vua Khải Định. Theo các nhà nghiên cứu, đây là một trong những lăng tẩm hoàng hậu triều Nguyễn có quy mô nhất. Lăng được công nhận là di tích cấp quốc gia vào năm 1997.
Lăng Vạn Vạn rộng hơn 6 hecta nằm ở phường An Cựu, là nơi chôn cất bà Dương Thị Thục (1868-1944), vợ của vua Đồng Khánh, mẹ vua Khải Định. Theo các nhà nghiên cứu, đây là một trong những lăng tẩm hoàng hậu triều Nguyễn có quy mô nhất. Lăng được công nhận là di tích cấp quốc gia vào năm 1997.
Sân trước lăng được chia thành 3 tầng rõ rệt. Hai bên sân được xây lan can, trang trí hoa văn hình chữ vạn. Tẩm mộ được bao bọc bởi hai lớp tường thành hình chữ nhật cao 4,5 m và 3 m. Kiến trúc lăng mộ giống với lăng mộ hoàng gia triều Nguyễn.
Chính giữa khu lăng mộ là tẩm mộ hình chữ nhật bằng đá và bêtông, được tạo dáng như ngôi nhà nhỏ với mái giả ngói âm dương chạm trên phiến đá lớn. Bốn mặt mộ chạm nổi hình phụng hoàng bay trên mây, ngậm dây đeo cổ đồ thư. Tám trụ ở bốn góc trang trí: Liễu mã, tiêu tượng, tùng lộc, mai điểu. Phía trước là hương án chân quỳ bằng đá, cao 90 cm, dài 2,14 m, được ghép từ ba phiến đá và chạm trổ tinh xảo như một chiếc bàn cổ. Trước và sau thạch thất đều có bình phong trang trí nhiều họa tiết cổ điển với đường nét công phu.
Cổng vòm lối vào tẩm mộ được chạm khắc nhiều hoa văn tinh xảo. Cửa vào được làm bằng sắt nguyên tấm chắc chắn. Bên trên vòm cửa được trang trí hình chim phụng hoàng, tượng trưng cho nữ giới.
Cổng vòm lối vào tẩm mộ được chạm khắc nhiều hoa văn tinh xảo. Cửa vào được làm bằng sắt nguyên tấm chắc chắn. Bên trên vòm cửa được trang trí hình chim phụng hoàng, tượng trưng cho nữ giới.
Hình tượng chim phụng hoàng được đắp nổi tinh xảo xung quanh mái cổng vòm vào lăng. Họa tiết hoa cũng được đắp nổi.
Hình tượng chim phụng hoàng được đắp nổi tinh xảo xung quanh mái cổng vòm vào lăng. Họa tiết hoa cũng được đắp nổi.
Hình tượng chim phụng hoàng được đắp nổi tinh xảo xung quanh mái cổng vòm vào lăng. Họa tiết hoa cũng được đắp nổi.
Phía trước lăng có xây bình phong cuốn thư khá lớn làm án sơn. Hai bên là hai trụ biểu đồ sộ cùng với hồ nước.
Bức bình phong cuốn thư được đắp nổi họa tiết chim phụng hoàng. Đỉnh hai trụ biểu trước lăng được đắp nổi đóa hoa sen, xung quanh là các họa tiết hoa văn mang kiến trúc đặc trưng của triều Nguyễn.
Phía trước lăng có xây bình phong cuốn thư khá lớn làm án sơn. Hai bên là hai trụ biểu đồ sộ cùng với hồ nước.
Bức bình phong cuốn thư được đắp nổi họa tiết chim phụng hoàng. Đỉnh hai trụ biểu trước lăng được đắp nổi đóa hoa sen, xung quanh là các họa tiết hoa văn mang kiến trúc đặc trưng của triều Nguyễn.
Xung quanh lăng được bao bọc bởi những lớp đá ong nguyên khối để chống sạt lở tường thành.
Xung quanh lăng được bao bọc bởi những lớp đá ong nguyên khối để chống sạt lở tường thành.
Trải qua nhiều biến cố lịch sử, một số hạng mục tại lăng Vạn Vạn đã xuống cấp, khuôn viên nhiều điểm sụt lún. Mốt số lan can thành bị vỡ.
Trải qua nhiều biến cố lịch sử, một số hạng mục tại lăng Vạn Vạn đã xuống cấp, khuôn viên nhiều điểm sụt lún. Mốt số lan can thành bị vỡ.
Dưới triều Nguyễn, xung quanh lăng Vạn Vạn đều được cắm cột mốc giới hạn để bảo vệ vành đai di tích. Nhiều năm qua, khu vực di tích bị thu hẹp dần bởi nhà dân lấn chiếm do thiếu sự quản lý.
Giữa tháng 12/2024, HĐND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án bảo tồn, tu bổ và tôn tạo hệ thống kinh thành Huế giai đoạn hai với tổng kinh phí 367 tỷ đồng từ nguồn ngân sách trung ương và của tỉnh để di dời 744 hộ dân sống trong 16 khu di tích triều Nguyễn. Trong đó, các hộ dân sống xung quanh di tích lăng Vạn Vạn sẽ được di dời.
Dưới triều Nguyễn, xung quanh lăng Vạn Vạn đều được cắm cột mốc giới hạn để bảo vệ vành đai di tích. Nhiều năm qua, khu vực di tích bị thu hẹp dần bởi nhà dân lấn chiếm do thiếu sự quản lý.
Giữa tháng 12/2024, HĐND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án bảo tồn, tu bổ và tôn tạo hệ thống kinh thành Huế giai đoạn hai với tổng kinh phí 367 tỷ đồng từ nguồn ngân sách trung ương và của tỉnh để di dời 744 hộ dân sống trong 16 khu di tích triều Nguyễn. Trong đó, các hộ dân sống xung quanh di tích lăng Vạn Vạn sẽ được di dời.
Toàn cảnh lăng Vạn Vạn, nơi an nghỉ mẹ vua Khải Định. Video: Võ Thạnh
