Hơn 62% sinh viên được hỏi tin rằng thuốc lá điện tử giúp bỏ thuốc lá điếu
Ngày 9/4, Trường Đại học Y tế công cộng tổ chức hội thảo chia sẻ kết quả nghiên cứu: “Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành năm 2025”.
Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát gần 2.500 sinh viên đang theo học tại các trường đại học ở Hà Nội, Đà Nẵng, Huế và TPHCM.
Kết quả cho thấy, khoảng 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng. Đối với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ này lần lượt là 6% và 0,8%. Độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới là khoảng 16,9 tuổi.
Không chỉ vậy, hơn 62% sinh viên vẫn tin rằng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng giúp bỏ thuốc lá điếu. Khảo sát cũng cho thấy, nhiều người trẻ tin rằng các sản phẩm này không chứa nicotine hoặc không gây hại cho sức khỏe. Đây là những quan niệm sai lầm phổ biến.
PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng (Ảnh: M.A).
PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, nhưng thực tế sử dụng và mức độ phơi nhiễm quảng cáo trong sinh viên tại Hà Nội, Đà Nẵng và TPHCM vẫn ở mức đáng báo động.
Theo bà, đây là những bằng chứng khoa học quan trọng giúp các nhà hoạch định chính sách có thêm dữ liệu để hoàn thiện các quy định dưới luật.
Kinh doanh thuốc lá điện tử chuyển dịch sang bán hàng trực tuyến
Quốc hội Việt Nam đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 vào tháng 11/2024, chính thức cấm sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh, quảng cáo, khuyến mại và sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng kể từ năm 2025. Tuy nhiên, thực tế vi phạm vẫn diễn biến phức tạp.
Khảo sát tại 126 điểm bán lẻ từng kinh doanh các sản phẩm này và có địa chỉ cụ thể trên Google Maps cho thấy 64% cơ sở đã đóng cửa. Điều này cho thấy việc thực hiện Nghị quyết 173 đã tác động rõ rệt đến chấm dứt hoạt động kinh doanh công khai tại các cửa hàng trực tiếp.
Tuy nhiên, có sự chuyển dịch các hoạt động kinh doanh, quảng cáo, tiếp thị sản phẩm sang môi trường internet. Trong số các điểm bán được khảo sát, gần 35% đã chuyển sang bán hàng trực tuyến.
Đồng thời, 39% sinh viên cho biết vẫn tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua, chủ yếu qua Facebook (65%), TikTok (gần 49%), Google (48%) và YouTube (35%).
Đáng lo ngại, các thuật toán mạng xã hội còn tạo vòng lặp nội dung, liên tục đề xuất các sản phẩm liên quan đến thuốc lá mới cho người từng tìm kiếm, khiến việc từ bỏ trở nên khó khăn hơn.
Người bán sử dụng nhiều “chiêu” để lách kiểm duyệt như dùng từ khóa mã hóa. Như gọi đầu pod là “đầu bàn chải điện”, tinh dầu là “xịt thơm phòng” (Ảnh minh họa: P.N).
Bà Bùi Thị Thu Giang, Quản lý chương trình của Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em Không thuốc lá Hoa Kỳ, cho biết thêm, bằng chứng từ nghiên cứu quốc tế cho thấy các tập đoàn thuốc lá lớn nhất thế giới đang sử dụng Facebook, Instagram, TikTok… để quảng bá sản phẩm thuốc lá mới.
Trong giai đoạn 2018-2025, đã có 3,4 tỷ lượt nội dung quảng cáo 3 sản phẩm điển hình tại hơn 60 quốc gia. Nội dung này đã tiếp cận khoảng 385 triệu tài khoản, chủ yếu trên Instagram. Trong đó, 40% người xem là người trẻ dưới 25 tuổi, trong đó có khoảng 150 triệu thanh thiếu niên, bao gồm 16 triệu người dưới 18 tuổi.
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng bằng chứng thu được không chỉ phản ánh thực trạng hiện nay mà còn cho thấy những thách thức mới trong công tác cấm quảng cáo, khuyến mại và tiếp thị thuốc lá trên internet.
