Quốc hội chiều nay thảo luận về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026.
Đại biểu Châu Quỳnh Dao (đoàn An Giang) nêu vai trò của xổ số kiến thiết trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, đem lại lợi nhuận cao, ổn định và ít rủi ro tài chính, bởi về bản chất, xổ số đóng vai trò như một dạng “thuế tự nguyện” khi người dân tự chọn mua hy vọng và ngân sách địa phương hưởng lợi trực tiếp từ hành vi ấy.
Theo Bộ Tài chính, năm 2025 chỉ riêng 21 công ty xổ số kiến thiết khu vực miền Nam đã đạt doanh thu trên 155.500 tỷ đồng, nộp ngân sách gần 52.000 tỷ. Số tiền này có ý nghĩa rất lớn giúp địa phương đầu tư phát triển, chăm lo tốt an sinh xã hội.
Tuy nhiên, nữ đại biểu nhìn nhận thực tiễn đằng sau những con số đó. Ở góc nhìn kinh tế học hành vi, nó có xu hướng đánh vào nhóm thu nhập thấp nhiều hơn, bởi người mua phần đông là người khó khăn có khát vọng đổi đời. Còn người bán chủ yếu là người già neo đơn, phụ nữ hoặc trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật.
Nói về khoảng trống pháp lý, đại biểu Dao cho biết, hiện nay chưa quy định cụ thể về việc đảm bảo một phần lợi nhuận được dành để hỗ trợ trực tiếp cho người bán vé số dạo (lao động tự do).
Mối quan hệ giữa người bán dạo và đại lý, doanh nghiệp chỉ là "mua đứt bán đoạn". Họ không có hợp đồng lao động, không bảo hiểm xã hội, không bảo hiểm y tế. Mặc dù đây là công việc chân chính, họ làm việc bất kể nắng mưa, không ngày nghỉ, nhiều rủi ro nhưng lại không được thừa nhận là một mắt xích trong chuỗi giá trị của ngành.
Ngoài ra, việc nghiêm cấm chi thưởng hoặc hoa hồng vượt mức tối đa theo pháp luật vô tình hạn chế thu nhập của người bán vé số dạo, vốn phụ thuộc chủ yếu vào hoa hồng. Thực tế, với hoa hồng chỉ khoảng 1.000 đồng mỗi tờ vé số, một người phải bán hết 200 tờ/ngày mới thu về hơn 200.000 đồng.
Nghị định 30/2007 của Chính phủ quy định vé số được phân phối qua 3 hình thức: bán trực tiếp, qua đại lý và qua thiết bị điện tử. Tuy nhiên, người bán vé số dạo thường nằm trong hệ thống đại lý cấp dưới, không được bảo vệ rõ ràng về quyền lợi.
"Quan điểm bất di bất dịch của Đảng, Nhà nước: Phát triển kinh tế phải gắn chặt với tiến bộ, công bằng xã hội. Hệ thống an sinh xã hội cần được hoàn thiện theo hướng bao trùm, linh hoạt", bà Dao nói.
Nữ đại biểu đề xuất công nhận người bán vé số là đối tượng lao động tự do đặc thù, có bảo hiểm xã hội. Họ cần được tạo điều kiện thuận lợi để tiếp cận bảo hiểm xã hội tự nguyện, được hỗ trợ phần nào mức đóng từ nguồn quỹ phúc lợi của công ty xổ số, ngân sách nhà nước.
Khẩn thiết có luật về kinh tế tư nhân
Đại biểu Phạm Trọng Nhân (TPHCM) dẫn báo cáo của Chính phủ, GDP năm 2025 đạt 8,02%, đóng góp vào kết quả này không chỉ từ kinh tế nhà nước và FDI, mà còn đến từ sự bền bỉ của kinh tế tư nhân, với mức khoảng 51% GDP mỗi năm, hơn 30% ngân sách nhà nước, tạo việc làm cho hơn 82% lực lượng lao động và gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội.
Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng đó, số lượng doanh nghiệp rời khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Dù đóng góp hơn một nửa GDP, nhưng khu vực này chỉ chiếm khoảng 30% xuất khẩu, số còn lại thuộc về FDI.
Ông Nhân nhìn nhận, việc xác định “động lực quan trọng” đến “động lực quan trọng nhất của nền kinh tế” là một bước nhảy lớn trong quan điểm, tư duy, nhưng từ trước đến nay, trên bàn nghị sự của Quốc hội chưa có một báo cáo thường niên về tình hình thực thi các quyền của kinh tế tư nhân.
Tại hội nghị Trung ương ban hành Nghị quyết số 68, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo phải kiến tạo hệ sinh thái công bằng, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân bứt phá, hình thành các tập đoàn tư nhân đủ năng lực tham gia hạ tầng trọng điểm, công nghệ cao và các lĩnh vực chiến lược.
Đại biểu khẩn thiết kiến nghị Quốc hội đưa vào chương trình lập pháp một đạo luật khung có tính nền tảng là Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân. Theo ông, đây không phải là một đạo luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh cụ thể, cũng không tạo thêm cơ chế ưu đãi riêng lẻ, mà là xác lập các nguyên tắc nền tảng về bảo vệ quyền, bảo đảm sự ổn định và tính dự báo của môi trường pháp lý, làm cơ sở để các luật chuyên ngành tham chiếu và thực thi thống nhất.
Ông Nhân dẫn chứng Hàn Quốc ban hành Luật Điều tiết độc quyền và thương mại công bằng từ năm 1980, tạo nền tảng thể chế để kinh tế tư nhân phát triển song hành với các tập đoàn lớn, đặt nền móng cho kỳ tích Sông Hàn.
Ông cho rằng họ thành công không phải vì ưu đãi cho doanh nghiệp nhiều hơn, mà vì đã tạo được một nền tảng thể chế đủ vững chắc để khu vực tư nhân an tâm phát triển và đủ năng lực tham gia vào những lĩnh vực quyết định tương lai quốc gia.
"Chúng ta đang ở thời điểm rất đặc biệt của lịch sử phát triển đất nước với các mục tiêu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đặt ra và quyết tâm của Thủ tướng cùng cả hệ thống chính trị đang nỗ lực cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số...
Quốc hội cũng cần mở đầu chương mới cho hành trình vươn mình bằng một đạo luật nền tảng cho kinh tế tư nhân, để chuyển từ lời hứa sang thiết chế, từ chủ trương sang bảo đảm pháp lý để khu vực được xác định là động lực quan trọng nhất, có đủ năng lực thực chất cho kiến tạo phát triển", ông Nhân bày tỏ.
