Tại phiên thảo luận của Quốc hội về công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 chiều qua, nhiều đại biểu chỉ rõ tình trạng lãng phí mang tính hệ thống, đồng thời đề xuất phải “định danh trách nhiệm” để truy nguyên, xử lý đến cùng.
Theo đại biểu, lãng phí xuất hiện ở hầu hết các khâu của quá trình quản lý nhà nước (từ xây dựng thể chế, phân bổ nguồn lực, tổ chức thực thi cho đến kiểm tra, giám sát).
Lãng phí không chỉ là chi tiêu sai mục đích hay thất thoát hữu hình, mà còn thể hiện ở những công trình, dự án kéo dài nhiều năm không hoàn thành; những chính sách ban hành nhưng không đi vào cuộc sống; những nguồn lực bị ách tắc chỉ vì vướng thủ tục.
Nữ đại biểu tỉnh Quảng Trị đề nghị, phải có quy định cụ thể để xác định trách nhiệm một cách rõ ràng, cụ thể, không chung chung, đảm bảo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ thời điểm, rõ mức độ. Mỗi quyết định liên quan đến phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực phải được “định danh trách nhiệm” ngay từ đầu; khi phát sinh lãng phí có thể truy nguyên nhân và xử lý kịp thời, nghiêm minh.
Đại biểu cho rằng, điểm nghẽn về thể chế là nguyên nhân gốc rễ của nhiều dạng lãng phí. Bà chỉ ra, không ít dự án chậm triển khai không phải vì thiếu vốn mà do vướng mắc giữa các quy định pháp luật, giữa luật này với luật khác (vướng thủ tục giải phóng mặt bằng và thủ tục đất đai; quy hoạch và thủ tục đầu tư...).
Vì vậy, nếu tình trạng chồng chéo này không tháo gỡ được thì càng triển khai càng phát sinh vướng mắc, kéo dài thời gian và gia tăng chi phí xã hội.
Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị cần có một đợt rà soát thể chế ở quy mô quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực đang gây ách tắc lớn như đầu tư công, đất đai, đấu thầu, tài sản công. Quan trọng hơn, phải có cơ chế cho phép sửa đổi, điều chỉnh kịp thời những quy định không còn phù hợp, thay vì chờ tổng kết mới xử lý.
"Tôi đề nghị sớm nghiên cứu, xây dựng và ban hành bộ chỉ số quốc gia về lãng phí, bao quát các lĩnh vực trọng yếu như đầu tư công, quản lý đất đai, tài sản công, tài chính - ngân sách", đại biểu cho rằng, cần sớm xây dựng công cụ đo lường lãng phí một cách khoa học.
Theo đại biểu Ly Kiều Vân, bộ chỉ số này cần được lượng hóa, cập nhật định kỳ, qua đó tạo nền tảng cho công tác giám sát thực chất, minh bạch và gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cấp, từng ngành.
Không phải cứ chi ít là tiết kiệm mà chi đúng, chi hiệu quả mới là tiết kiệm
Quan tâm vấn đề lãng phí nguồn lực đất đai, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cho rằng, thực tiễn cho thấy khó khăn lớn của thị trường bất động sản vẫn nằm ở thể chế quy hoạch, thủ tục đầu tư, xác định giá đất, bồi thường, tái định cư và thời gian phê duyệt dự án.
“Tôi cho rằng khi nguồn cung hợp pháp vẫn tắc, trong khi "đầu cơ", "tin đồn quy hoạch" và đấu giá đất liên tiếp tạo hiệu ứng giá ảo thì rất khó ổn định thị trường. Do vậy, tôi đề nghị làm rõ hơn giải pháp hạ nhiệt mặt bằng giá đang leo thang bất hợp lý, nhất là cách thức xử lý hài hòa giữa mục tiêu ổn định thị trường với thực tế”, đại biểu Sơn nói.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho hay, nhiều địa phương còn có xu hướng trông vào nguồn thu từ đất, từ đấu giá quyền sử dụng đất. Ông đề nghị đánh giá kỹ lưỡng và có giải pháp xử lý cụ thể đối với các dự án bất động sản vướng mắc trong các vụ án đã được các cơ quan thanh tra, kiểm tra, có kết luận tòa án, có bản án và được cấp có thẩm quyền quyết định; các dự án chậm triển khai để hoang hóa, lãng phí trong nhiều năm.
“Theo tôi cần công khai thông tin và sớm có cơ chế rà soát toàn bộ, phân loại từng dự án; dự án nào đủ điều kiện thì tiếp tục cho triển khai với thời hạn rõ ràng; dự án nào không có năng lực thực hiện hoặc cố tình chây ì thì kiên quyết thu hồi để đấu giá, đấu thầu lại hoặc chuyển mục đích sử dụng cho phù hợp”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu Trần Văn Lâm (đoàn Bắc Ninh) cho rằng, chủ trương cắt giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư trong một mức độ hợp lý có thể mang lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, nếu tiết kiệm chi thường xuyên nhưng lại dồn nguồn lực vào các dự án kém hiệu quả, chậm triển khai và không phát huy được công năng sau đầu tư thì đó lại là sự lãng phí lớn hơn.
Vì vậy, đại biểu cho rằng cần tập trung vào các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư từ khâu lựa chọn danh mục dự án bảo đảm tính lan tỏa và hiệu quả kinh tế xã hội, đến khâu chuẩn bị đầu tư, lập dự án, dự toán, tổ chức thực hiện, giải ngân bảo đảm chất lượng công trình, kiểm tra kiểm soát chống thất thoát lãng phí, và đặc biệt là quản lý, vận hành, khai thác hiệu quả sau đầu tư.
"Tôi xin nhấn mạnh, không phải cứ chi ít là tiết kiệm mà chi đúng, chi hiệu quả mới là tiết kiệm; không phải tăng thu bằng mọi giá mà là nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho nền kinh tế. Mỗi đồng thu chi ngân sách phải đúng chỗ, hợp thời, tạo ra giá trị thực cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Đó mới là tiết kiệm nhất”, đại biểu Trần Văn Lâm nêu quan điểm.
