Bạo lực chính trị - 'thùng thuốc súng' trong lòng nước Mỹ

Tối 25/4, Cole Tomas Allen, 31 tuổi, mang theo nhiều vũ khí xông vào địa điểm tổ chức tiệc tối dành cho phóng viên chuyên trách Nhà Trắng tại khách sạn Washington Hilton, nơi Tổng thống Donald Trump, Phó tổng thống JD Vance cùng nhiều quan chức cấp cao khác đang có mặt.

Nhiều tiếng súng đã vang lên trước khi Allen, nghi phạm đến từ California, bị khống chế. Vụ tấn công đã khiến bữa tiệc tôn vinh quyền tự do ngôn luận ở Mỹ trở nên hỗn loạn, khi các đặc vụ vũ trang hạng nặng lao vào hội trường, yêu cầu các nhà báo và khách mời nằm rạp xuống đất, rồi nhanh chóng hộ tống ông Trump cùng các quan chức ra ngoài.

Hai ngày sau vụ tấn công, Allen bị truy tố về tội âm mưu ám sát Tổng thống và có thể đối mặt án tù chung thân nếu bị kết án. Ngoài ra, nghi phạm còn bị cáo buộc vận chuyển trái phép vũ khí xuyên bang và nổ súng trong khi thực hiện hành vi bạo lực.

Sự việc là ví dụ mới nhất cho tình trạng bạo lực ngày càng gia tăng trong chính trường Mỹ. Hồi tháng 1, một người đàn ông đã dùng búa đập vỡ cửa sổ nhà Phó tổng thống Vance. Tháng 3, Bộ Tư pháp Mỹ buộc tội hai người đàn ông âm mưu thực hiện cuộc tấn công gần nhà Thị trưởng New York Zohran Mamdani.

Thống kê của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho hay các cuộc tấn công và âm mưu chống lại chính phủ Mỹ ở nước này đang ở mức cao nhất trong hơn 30 năm qua.

Lần đầu tiên trong 20 năm qua, các vụ tấn công từ những kẻ cực đoan cánh tả cao hơn cánh hữu, theo CSIS. Trong số 20 vụ tấn công và âm mưu được ghi nhận vào năm 2025, 10 vụ xuất phát từ phe cực tả và 8 vụ từ phe cực hữu.

Hơn một nửa số vụ tấn công của phe cánh tả cực đoan năm ngoái chủ yếu nhắm vào các sĩ quan kiểm soát nhập cư, đặc biệt là Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), lực lượng mũi nhọn trong chiến dịch truy quét người nhập cư bất hợp pháp của Tổng thống Trump. Một vụ tấn công bất thành được ghi nhận nhắm vào trụ sở Ủy ban đảng Cộng hòa ở Michigan.

Bạo lực ở phe cực hữu cũng gia tăng. Tháng 6/2025, một nữ nghị sĩ đảng Dân chủ và chồng bà bị giết ở Minnesota. Trước đó vào tháng 1/2025, một phụ nữ ở Massachusetts đã nói với cảnh sát rằng bà ta dự định ném bom xăng vào chân người được đề cử làm Bộ trưởng Tài chính lúc bấy giờ là Scott Bessent.

Tháng 8/2025, một người đàn ông bài trừ vaccine Covid-19 đã bắn 500 phát đạn vào các văn phòng Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), khiến một cảnh sát thiệt mạng.

"Đây là mức độ bạo lực cao nhất mà chúng ta từng chứng kiến trong khoảng bốn thập kỷ qua", phó giáo sư Carly Millerd của Đại học Nam Dakota ngày 27/4 nói.

Bà cho rằng mạng xã hội và việc dễ dàng tiếp cận thông tin sai lệch khiến tình hình hiện nay trở nên nghiêm trọng hơn, khi nhiều người "ngày càng tỏ ra sẵn sàng ủng hộ" bạo lực chính trị trên không gian mạng.

"Điều đó có thể là việc công kích một thượng nghị sĩ trên mạng, gửi những thông điệp thù hận, cho đến những hành vi bạo lực ngoài đời thực. Thông tin sai lệch đang lan truyền với tốc độ và quy mô lớn đã trở thành một thế lực chưa từng thấy trước đây", bà nói.

Dữ liệu mạng xã hội cho thấy nghi phạm Allen từng là một sinh viên chăm chỉ, sáng dạ, đam mê trò chơi điện tử và chỉ sử dụng các bài đăng trên mạng xã hội để quảng bá trò chơi cũng như kênh YouTube ưa thích của mình.

Nhưng từ sau vụ ám sát bất thành nhắm vào ông Trump ở Butler, Pennsylvania vào tháng 7/2024, Allen đã chuyển mối quan tâm sang chính trị, đăng lại các bài viết suy đoán không có căn cứ rằng cuộc tấn công có thể là dàn dựng.

Sau khi ông Trump đánh bại bà Kamala Harris trong cuộc bầu cử tháng 11/2024, thái độ chính trị của Allen càng trở nên gay gắt. Cuối năm đó, anh ta liên tục đăng các bài viết tiêu cực về ông Trump, ủng hộ việc hủy bỏ kết quả bầu cử tổng thống. Những bài đăng gần đây của Allen thể hiện thông điệp thù hận và bạo lực ngày càng sâu sắc.

Bạo lực chính trị được định nghĩa là hành vi bạo lực có động cơ chính trị hoặc nhằm truyền tải một thông điệp chính trị hay đạt được một mục tiêu chính trị, theo các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Đổi mới và Nghiên cứu về Cực đoan và Chia rẽ. Chuyên gia Morwari Zafar tại Đại học Georgetown gọi tình trạng bạo lực chính trị này là "thùng thuốc súng" trong lòng xã hội Mỹ.

James Piazza, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học bang Pennsylvania, cũng nhận định rằng trong vài năm qua, đặc biệt là kể từ ngày cuộc bạo loạn Đồi Capitol ngày 6/1/2021, Mỹ đã trải qua một giai đoạn gia tăng bạo lực chính trị. Nổi bật trong số đó là vụ ám sát hụt ông Trump hay vụ sát hại nhà hoạt động chính trị Charlie Kirk của đảng Cộng hòa.

Piazza cho hay các cuộc nghiên cứu của ông và nhiều học giả khác chỉ ra có một số tác nhân quan trọng dẫn đến bạo lực chính trị tại Mỹ ngày nay.

"Mỹ đang bị chia rẽ chính trị sâu sắc, nghĩa là người dân Mỹ đang chia rẽ gay gắt với nhau theo ranh giới đảng phái. Họ nghi ngờ và thù địch nhau, tạo ra một môi trường căng thẳng và bất ổn cho chính trị và đời sống công cộng", ông nói.

Điều này tạo ra môi trường đầy rủi ro, nơi mọi cuộc bầu cử và tranh cãi chính trị đều có thể châm ngòi những cuộc tranh luận gay gắt. Phe này không còn xem thành viên phe kia là những người có quan điểm chính trị khác biệt, mà coi họ là kẻ xấu xa hoặc vô đạo đức.

"Môi trường phân cực đã khiến bạo lực chính trị trở nên bình thường hơn. Nó cũng làm giảm đi mức độ phản đối của công chúng mỗi khi bạo lực chính trị xảy ra. Điều này khiến những hành vi như vậy dễ xảy ra hơn", ông nói.

Các bài phát biểu, bình luận chính trị ở nước Mỹ gần đây cũng trở nên gây chia rẽ và bạo lực hơn. Điều này song hành và góp phần "bình thường hóa" bạo lực chính trị, theo giáo sư Piazza. Đặc biệt, khi các chính trị gia sử dụng những lời lẽ ngày càng gay gắt để công kích đối thủ, điều này cũng sẽ thúc đẩy chủ nghĩa cực đoan và kích động những người có tư tưởng này hành động bạo lực.

Ông Piazza cho hay tin giả cũng là một tác nhân lớn dẫn tới bạo lực chính trị. Nhiều người tham gia vào các hành vi bạo lực chính trị gần đây dường như bị thúc đẩy bởi thuyết âm mưu và những hình thức tin giả khác, thường được lan truyền trên mạng xã hội.

"Điều này tạo điều kiện cho tình trạng cực đoan hóa và đã được chứng minh là thúc đẩy bạo lực chính trị trong một số trường hợp", ông nói.

Một yếu tố quan trọng cuối cùng trong làn sóng bạo lực chính trị hiện nay là sự tấn công vào các chuẩn mực và thể chế dân chủ tại Mỹ, theo giáo sư Piazza.

Nền dân chủ Mỹ đang chịu những áp lực chưa từng có trong kỷ nguyên hiện đại. Điều này đã làm tổn hại lòng tin của người Mỹ vào chính phủ, sự tin tưởng vào các thể chế dân chủ và quan điểm về quy tắc dân chủ.

"Những cá nhân hoài nghi về dân chủ có nhiều khả năng bày tỏ sự ủng hộ hoặc khoan dung đối với bạo lực chính trị hơn", ông nhận xét.

Để hạ nhiệt "thùng thuốc súng" này, giáo sư Piazza cho rằng việc các chính trị gia của cả đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa cùng lên án cuộc tấn công tối 25/4 và mọi hình thức bạo lực chính trị sẽ rất quan trọng. Các bình luận viên chính trị và những người có sức ảnh hưởng cũng nên lên án sự việc này và mọi hành vi sử dụng bạo lực chính trị khác.

"Nghiên cứu cho thấy rõ ràng rằng những gì giới tinh hoa chính trị, gồm các chính trị gia, nhà bình luận hay những người có tầm ảnh hưởng trên mạng, phát biểu sau những sự việc như vậy có tác động rất lớn tới thái độ của người dân. Họ nên sử dụng những ngôn từ không làm bình thường hóa kiểu hành vi bạo lực này", ông nói.

Morgan Damman, người sắp bắt đầu chương trình tiến sĩ về chính trị Mỹ tại Đại học bang Louisiana vào cuối năm nay, cũng cho rằng điều mà các chính trị gia cần làm là thay đổi cách họ tương tác với cử tri.

"Sự giận dữ có thể nhận về rất nhiều ủng hộ, nhưng điều đó sẽ không hữu ích nếu bạn muốn giảm bớt một số hành vi bạo lực chính trị mà chúng ta đang chứng kiến", Millerd nói.

Thanh Tâm (Theo WSJ, LA Times, Keloland)